स्थान: धाराशिव
# धाराशिव दुष्काळ निवारण: खामकरवाडी-सटवाईवाडीत जलसंधारणाची विक्रमी कामे करण्याचे आवाहन
**धाराशिव, दि. २६ ऑक्टोबर :** संभाव्य दुष्काळाचा सामना करण्यासाठी केवळ तात्पुरत्या उपाययोजनांवर अवलंबून न राहता गावपातळीवर जलसंधारण, भूजल पुनर्भरण आणि रोजगारनिर्मितीची कामे मोठ्या प्रमाणावर उभी करणे आवश्यक आहे. पावसाचा प्रत्येक थेंब जमिनीत मुरवून पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करण्यासाठी लोकसहभाग आणि योग्य नियोजनाला प्राधान्य द्यावे, असे आवाहन निवासी उपजिल्हाधिकारी विद्याचरण कडवकर यांनी केले.
खामकरवाडी आणि सटवाईवाडी येथे शेतकरी व ग्रामस्थांसोबत आयोजित बैठकीत ते बोलत होते. संभाव्य दुष्काळाच्या पार्श्वभूमीवर स्थानिक नागरिकांच्या अडचणी जाणून घेण्यासाठी या बैठका घेण्यात आल्या. पिण्याचे पाणी, शेती, पशुधनासाठी चारा, जलसंधारण, रोजगार आणि गावाच्या विकासाशी संबंधित प्रश्नांवर चर्चा झाली. ग्रामस्थांनी आपल्या समस्या मांडल्या, तर प्रशासनाच्या वतीने विविध उपाययोजनांबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले.
## नदी-ओढ्यांचे पुनरुज्जीवन आणि जलस्रोतांचे संवर्धन
भविष्यातील पाणीटंचाईवर कायमस्वरूपी उपाय शोधण्यासाठी गावातील उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन करणे आवश्यक असल्याचे कडवकर यांनी सांगितले. नदी आणि ओढ्यांचे रुंदीकरण व खोलीकरण, जुन्या पाझर तलावांची दुरुस्ती, अस्तित्वातील सिमेंट बंधाऱ्यांची दुरुस्ती आणि गरजेनुसार नवीन बंधारे उभारणे अशा कामांना प्राधान्य देण्याच्या सूचना त्यांनी दिल्या.
पावसाळ्यात वाहून जाणारे पाणी अडवून जमिनीत मुरविल्यास भूजलसाठा वाढण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे आगामी सहा ते सात महिन्यांच्या संभाव्य दुष्काळी कालावधीत लोकसहभागातून जलसंधारणाची कामे मोठ्या प्रमाणावर पूर्ण करण्याचे नियोजन करण्याचे आवाहन करण्यात आले.
## ५०० हून अधिक बोअरवेलच्या पुनर्भरणावर भर
खामकरवाडी आणि सटवाईवाडी परिसरातील गावांमध्ये ५०० पेक्षा अधिक बोअरवेल असल्याची माहिती बैठकीत समोर आली. या बोअरवेलचे योग्य तांत्रिक पद्धतीने पुनर्भरण करण्यासाठी प्रयत्न करावेत, असे निर्देश कडवकर यांनी दिले.
बोअरवेलची माहिती संकलित करून योग्य ठिकाणी पुनर्भरणाची कामे हाती घेणे आणि या उपाययोजनांबाबत ग्रामस्थांमध्ये जनजागृती करणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. भूजलसाठा वाढविण्यासाठी पुनर्भरण उपयुक्त ठरू शकते; मात्र त्यासाठी तांत्रिक निकष आणि स्थानिक परिस्थिती लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे.
## शेती आणि पशुधनासाठी पर्यायी उपाययोजना
दुष्काळाचा परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर कमी व्हावा, यासाठी पर्यायी उपाययोजनांवरही बैठकीत चर्चा झाली. रेशीम शेती करणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या तुतीच्या झाडांचे उन्हाळ्यातील तीव्र उष्णतेपासून संरक्षण करण्यासाठी ‘वीड मॅट’चा वापर करण्याबाबत कडवकर यांनी सूचना दिल्या.
यापूर्वी उभारण्यात आलेल्या शेततळ्यांना प्लास्टिक अस्तरीकरणासाठी आवश्यक साहित्य उपलब्ध करून देण्याबाबतही चर्चा झाली. शेततळ्यांमधील पाण्याची गळती कमी करून उपलब्ध पाण्याचा अधिक परिणामकारक वापर करणे, हा या उपाययोजनांमागील उद्देश आहे. दुष्काळाच्या काळात पिण्याचे पाणी, पशुधनासाठी चारा, अन्नसुरक्षा आणि रोजगार यांना सर्वोच्च प्राधान्य देण्याची गरजही अधोरेखित करण्यात आली.
## पाणीपुरवठ्याबाबत ग्रामस्थांच्या गंभीर तक्रारी
बैठकीत ग्रामस्थांनी स्थानिक प्रशासनाच्या कामकाजाबाबतही काही तक्रारी मांडल्या. ग्रामपंचायत अधिकारी तीन-तीन महिने गावात येत नसल्याचे त्यांनी सांगितले. गावांमध्ये नियमित आणि कायमस्वरूपी पाणीपुरवठा योजना उपलब्ध नसल्याची तक्रारही करण्यात आली. यापूर्वी राबविण्यात आलेली पाणीपुरवठा योजना प्रत्यक्षात कार्यान्वित नसल्याने नागरिकांना पिण्याच्या आणि दैनंदिन वापराच्या पाण्यासाठी बोअरवेलवर अवलंबून राहावे लागत असल्याचे ग्रामस्थांनी नमूद केले.
सध्याच्या बोअरवेलमधील पाणीसाठाही महिनाभरात आटण्याची भीती ग्रामस्थांनी व्यक्त केली. त्यामुळे तातडीने टँकरद्वारे पाणीपुरवठा करण्याची मागणी करण्यात आली. या तक्रारींवर संबंधित प्रशासनाकडून कोणती कार्यवाही झाली, याची माहिती उपलब्ध वृत्तात देण्यात आलेली नाही.
## नोडल अधिकाऱ्यांनी प्रत्यक्ष भेटी देण्याची गरज
दुष्काळ निवारणासाठी गावनिहाय नोडल अधिकारी नियुक्त करण्यात आले असले, तरी खामकरवाडी आणि सटवाईवाडी येथे अद्याप अधिकारी आले नसल्याची तक्रार ग्रामस्थांनी केली. नोडल अधिकाऱ्यांच्या नियुक्तीची माहितीही अनेकांना नसल्याचे समोर आले.
नियुक्त अधिकाऱ्यांनी गावांना भेटी देऊन नागरिकांशी संवाद साधावा, त्यांच्या समस्या जाणून घ्याव्यात आणि संबंधित विभागांच्या समन्वयातून उपाययोजना कराव्यात, असे कडवकर यांनी स्पष्ट केले. संभाव्य दुष्काळी काळात उत्पादक कामांच्या माध्यमातून रोजगारनिर्मिती करत जलसंधारणाची कामे पूर्ण करण्यावर प्रशासनाने भर द्यावा, असेही त्यांनी सांगितले.
## लोकसहभागातून दीर्घकालीन उपायांची अपेक्षा
खामकरवाडी आणि सटवाईवाडीतील चर्चेत पाणीपुरवठ्याच्या मर्यादा आणि संभाव्य टंचाईची चिंता स्पष्ट झाली. त्याचवेळी जलसंधारण, श्रमदान आणि सामूहिक प्रयत्नांच्या माध्यमातून परिस्थिती सुधारण्याची तयारीही ग्रामस्थांनी व्यक्त केली.
आता जलसंधारणाच्या सूचना प्रत्यक्ष कामात कितपत उतरतात, पाणीपुरवठ्याच्या तक्रारींवर किती लवकर उपाय होतात आणि रोजगाराच्या संधी कशा निर्माण केल्या जातात, यावर दुष्काळ निवारणाच्या प्रयत्नांचे यश अवलंबून असेल. प्रशासन आणि ग्रामस्थांनी एकत्रितपणे नियोजन करून पाणी, अन्नसुरक्षा, पशुधन आणि रोजगार या मूलभूत गरजांना प्राधान्य दिल्यास संभाव्य संकटाची तीव्रता कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
Leave a Reply