स्थान: गडचिरोली
गडचिरोली आरोग्यसेवा : दुर्गम आणि आदिवासीबहुल भागात अत्याधुनिक वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध होणे ही केवळ आरोग्य व्यवस्थेची गरज नाही, तर स्थानिक नागरिकांसाठी मोठा दिलासा आहे. गडचिरोली जिल्ह्यातील एटापल्ली तालुक्यातील हेडरी येथील काली अम्मल स्मृती रुग्णालयात एका गर्भवती महिलेवर आपत्कालीन सिझेरियन शस्त्रक्रिया यशस्वीपणे करण्यात आली. विशेष म्हणजे, यापूर्वी प्रसूतीवेदना कमी करण्यासाठी दिलेल्या एपिड्युरल भूल तंत्राचाच विस्तार करून शस्त्रक्रिया करण्यात आली. या उपचारांनंतर २.२७७ किलोग्रॅम वजनाच्या निरोगी बाळाचा जन्म झाला.
प्रसूतीदरम्यान निर्माण झालेल्या गुंतागुंती
लॉयड्स मेटल्सने हेडरी येथे उभारलेल्या काली अम्मल स्मृती रुग्णालयात गर्भवती महिलेच्या प्रसूतीचे व्यवस्थापन सुरू होते. सुरुवातीला प्रसूतीवेदना कमी करण्यासाठी आणि नैसर्गिक प्रसूतीच्या प्रयत्नांना मदत व्हावी, या उद्देशाने महिलेला एपिड्युरल अ‍ॅनाल्जेसिया देण्यात आले होते.
मात्र, गर्भावस्थेदरम्यान काही गुंतागुंती समोर आल्या. गर्भजलाचे प्रमाण कमी होणे, गर्भाच्या वाढीवर मर्यादा येणे आणि बाळाच्या मानेभोवती नाळेचा एक फेरा असणे, अशी स्थिती आढळली. त्यानंतर गर्भामध्ये तणावाची लक्षणे दिसू लागल्याने वैद्यकीय पथकाने परिस्थितीचे गांभीर्य लक्षात घेऊन तातडीने सिझेरियन शस्त्रक्रियेचा निर्णय घेतला.
एपिड्युरल तंत्राचा प्रभावी वापर
या प्रकरणातील महत्त्वाची बाब म्हणजे, शस्त्रक्रियेसाठी नव्याने जनरल अ‍ॅनेस्थेशिया देण्याऐवजी यापूर्वी दिलेल्या एपिड्युरल भूल तंत्राचाच प्रभावीपणे विस्तार करण्यात आला. वैद्यकीय पथकातील समन्वय आणि भूलतज्ज्ञांच्या कौशल्यामुळे लोअर सेगमेंट सिझेरियन सेक्शन (LSCS) शस्त्रक्रियेसाठी आवश्यक भूल उपलब्ध करून देण्यात आली.
त्यामुळे महिलेला जनरल अ‍ॅनेस्थेशियाची आवश्यकता भासली नाही. शस्त्रक्रियेदरम्यान तिला आरामदायी आणि वेदनारहित अनुभव मिळाल्याचे रुग्णालयाकडून सांगण्यात आले. या उपचारांनंतर २.२७७ किलोग्रॅम वजनाच्या बाळाचा जन्म झाला. बाळ निरोगी असल्याची माहिती देण्यात आली आहे.
उच्च जोखमीच्या गर्भावस्थेत सांघिक कार्याचे महत्त्व
उच्च जोखमीच्या गर्भावस्थेमध्ये आई आणि बाळ या दोघांची सुरक्षितता लक्षात घेऊन प्रत्येक वैद्यकीय निर्णय घ्यावा लागतो. गर्भजलाचे कमी प्रमाण, गर्भाच्या वाढीतील अडचणी किंवा गर्भाच्या हृदयाच्या ठोक्यांमध्ये तणावाची चिन्हे दिसणे, अशा परिस्थितीत प्रसूतीची पद्धत आणि वेळ ठरविणे महत्त्वाचे असते.
या प्रकरणात प्रसूतीदरम्यान परिस्थिती बदलल्यानंतर वैद्यकीय पथकाने तातडीने शस्त्रक्रियेचा निर्णय घेतला. आधी वापरलेल्या एपिड्युरल तंत्राचा शस्त्रक्रियेसाठी उपयोग केल्याने भूल व्यवस्थापनात समन्वय आणि तज्ज्ञतेचे महत्त्व स्पष्ट झाले. अर्थात, अशा तंत्राचा वापर प्रत्येक रुग्णाच्या वैद्यकीय परिस्थितीनुसार तज्ज्ञ डॉक्टरच ठरवतात.
दुर्गम भागात दर्जेदार आरोग्यसेवेचा प्रयत्न
हेडरीसारख्या दुर्गम भागात आधुनिक वैद्यकीय सुविधा उपलब्ध करून देण्याच्या प्रयत्नांचा या घटनेतून प्रत्यय येतो. काली अम्मल स्मृती रुग्णालयाच्या माध्यमातून आदिवासी समाजासह आरोग्य सुविधांपासून वंचित असलेल्या नागरिकांपर्यंत दर्जेदार उपचार पोहोचविण्याचा प्रयत्न केला जात असल्याचे सांगण्यात आले.
ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील गर्भवती महिलांना अनेकदा वेळेवर तज्ज्ञ उपचार मिळणे हे मोठे आव्हान असते. अशा भागात प्रसूती सेवा, भूलतज्ज्ञ, शस्त्रक्रिया सुविधा आणि आपत्कालीन वैद्यकीय पथक उपलब्ध असणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. त्यामुळे अशा आरोग्य सुविधांचा विस्तार आणि सातत्यपूर्ण उपलब्धता याकडे विशेष लक्ष देण्याची गरज आहे.
लॉयड्स मेटल्सच्या व्यवस्थापकीय संचालकांकडून अभिनंदन
लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे व्यवस्थापकीय संचालक बी. प्रभाकरन यांनी यशस्वी उपचारासाठी डॉक्टरांच्या पथकाचे आणि सहायक कर्मचाऱ्यांचे अभिनंदन केले. तसेच माता आणि नवजात बालकाच्या उत्तम आरोग्यासाठी शुभेच्छा दिल्या. कंपनीने विकसित केलेल्या वैद्यकीय सुविधा दुर्गम भागातील नागरिकांसाठी उपयुक्त ठरत असल्याबद्दल त्यांनी समाधान व्यक्त केले.
या घटनेचे महत्त्व केवळ एका यशस्वी शस्त्रक्रियेपुरते मर्यादित नाही. दुर्गम भागातील रुग्णांना योग्य वेळी तज्ज्ञ वैद्यकीय सेवा मिळाल्यास गंभीर परिस्थितीतही उपचारांची संधी उपलब्ध होऊ शकते. गडचिरोलीसारख्या जिल्ह्यात अशा सुविधा अधिक सक्षम आणि सर्वसामान्यांना सहज उपलब्ध होणे, हीच आरोग्यसेवेच्या दृष्टीने महत्त्वाची गरज आहे.
Leave a Reply