स्थान: Haridwar
वार्ताहर: साहिल येरने
उत्तराखंडमधील हरिद्वार येथील पवित्र गंगा घाटावर स्नान करणाऱ्या एका महिलेचा आक्षेपार्ह व्हिडिओ सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणावर व्हायरल झाल्यानंतर निर्माण झालेल्या वादाला आता एक धक्कादायक वळण मिळाले आहे. सुरुवातीला या व्हिडिओच्या माध्यमातून धार्मिक स्थळाच्या पावित्र्यावर प्रश्न उपस्थित केले जात होते; मात्र वस्तुस्थिती आणि सत्यता पडताळणीनंतर हा संपूर्ण प्रकार कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात एआय तंत्रज्ञानाच्या मदतीने करण्यात आलेली एक विकृत छेडछाड असल्याचे समोर आले आहे. मूळ व्हिडिओशी छेडछाड करून डीपफेक आणि क्लॉथ रिमूव्हल तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करत हा बनावट व्हिडिओ तयार करण्यात आल्याचे निष्पन्न झाले आहे. या घटनेमुळे सोशल मीडियावरील सायबर गुन्हेगारी आणि महिलांच्या वैयक्तिक गोपनीयतेवर होणारे डिजिटल हल्ले याविषयी देशभरात पुन्हा एकदा गंभीर चिंता व्यक्त केली जात आहे.
हरिद्वारमधील हर की पौडी परिसरातील मालवीय घाटावर गंगा स्नान करतानाचा एक व्हिडिओ सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म्सवर वेगाने पसरला होता. या व्हिडिओमध्ये एक महिला आक्षेपार्ह किंवा तोकड्या कपड्यांमध्ये पवित्र गंगा नदीत स्नान करताना दाखवण्यात आली होती. या व्हिडिओमुळे भाविकांमध्ये आणि सोशल मीडिया वापरकर्त्यांमध्ये प्रचंड संतापाची लाट उसळली होती. धार्मिक स्थळी अशा प्रकारचे वर्तन कसे काय खपवून घेतले जाते, असा सवाल उपस्थित करत अनेक वापरकर्त्यांनी स्थानिक प्रशासनावर टीका करण्यास सुरुवात केली होती. मात्र, काही वेळातच या घटनेचा मूळ आणि खरा व्हिडिओ समोर आला आणि या संपूर्ण प्रकरणामागील विकृत कारस्थान उघडकीस आले.
मूळ व्हिडिओ आणि सोशल मीडियावर व्हायरल झालेल्या व्हिडिओची सखोल तुलना केली असता धक्कादायक वास्तव समोर आले. दोन्ही व्हिडिओंमध्ये संबंधित महिला, तिच्यासोबत स्नान करणारा एक तरुण आणि एक वृद्ध व्यक्ती यांच्या हालचाली तंतोतंत सारख्याच आहेत. नदीत पाणी अंगावर घेणे, नदीच्या पाण्याचा प्रवाह आणि सभोवतालचे वातावरण या सर्व गोष्टी दोन्ही दृश्यांमध्ये हुबेहूब जुळत आहेत. फरक फक्त एकाच गोष्टीत आहे, तो म्हणजे मूळ व्हिडिओमध्ये त्या महिलेने संपूर्ण आणि योग्य पारंपरिक कपडे परिधान केलेले आहेत, तर व्हायरल व्हिडिओमध्ये एआय तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने तिचे कपडे डिजिटल पद्धतीने बदलून तिला अयोग्य स्वरूपात दाखवण्यात आले आहे. या तांत्रिक छेडछाडीमुळे हा प्रकार केवळ महिलेची आणि तीर्थक्षेत्राची बदनामी करण्याच्या हेतूने रचलेला कट असल्याचे स्पष्ट झाले.
या संपूर्ण प्रकाराची माहिती समोर आल्यानंतर हरिद्वारमधील स्थानिक तीर्थ पुरोहित आणि श्री गंगा सभा यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे. गंगा घाटाचे पावित्र्य भंग करण्याचा आणि एका निरपराध महिलेची सामाजिक प्रतिमा मलीन करण्याचा हा अत्यंत हीन प्रयत्न असल्याचे पुरोहितांनी म्हटले आहे. अशा प्रकारच्या कृत्यांमुळे सनातन संस्कृती आणि पवित्र तीर्थक्षेत्रांची नाहक बदनामी होते. त्यामुळे सायबर सेल आणि स्थानिक पोलिसांनी या प्रकरणाची तातडीने गंभीर दखल घेऊन हा व्हिडिओ तयार करणाऱ्या आणि सोशल मीडियावर पसरवणाऱ्या समाजकंटकांवर कठोर कायदेशीर कारवाई करावी, अशी आक्रमक मागणी तीर्थ पुरोहितांकडून करण्यात आली आहे.
हरिद्वार पोलीस आणि सायबर सेलने या प्रकरणाची प्राथमिक माहिती घेऊन सखोल तपास सुरू केला आहे. सोशल मीडियावरील हा व्हिडिओ नेमका कुठून आणि कोणत्या अकाऊंटवरून सर्वप्रथम अपलोड करण्यात आला, याचा डिजिटल ट्रेल शोधण्याचे काम तांत्रिक तज्ज्ञांच्या मदतीने सुरू आहे. माहिती तंत्रज्ञान कायदा म्हणजेच आयटी कायद्याच्या संबंधित कलमांनुसार अशा प्रकारे महिलांच्या फोटोंशी किंवा व्हिडिओंशी छेडछाड करून त्यांची डिजिटल बदनामी करणे हा दखलपात्र आणि अजामीनपात्र गुन्हा ठरतो. तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून सामाजिक सलोखा बिघडवण्याचा किंवा धार्मिक भावना दुखावण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांविरोधात कठोर कायदेशीर पावले उचलली जातील, असा इशारा प्रशासकीय यंत्रणांनी दिला आहे.
सध्याच्या डिजिटल युगात कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि डीपफेक तंत्रज्ञानाचा गैरवापर ही जागतिक पातळीवर अत्यंत गंभीर समस्या बनली आहे. काही मोफत आणि सहज उपलब्ध होणाऱ्या एआय ॲप्लिकेशन्सच्या मदतीने कोणत्याही सामान्य नागरिकाचा व्हिडिओ किंवा फोटो मॉर्फ करून काही मिनिटांत आक्षेपार्ह बनवला जाऊ शकतो. अशा साधनांचा वापर करून महिलांना टार्गेट करणे, त्यांची डिजिटल छेडछाड करणे आणि समाजात त्यांची मानहानी करणे हे प्रकार दिवसेंदिवस वाढत चालले आहेत. हरिद्वारमधील ही घटना केवळ एका महिलेपुरती मर्यादित नसून संपूर्ण समाजातील प्रत्येकाच्या डिजिटल सुरक्षेसाठी आणि गोपनीयतेसाठी धोक्याची घंटा मानली जात आहे.
अशा संवेदनशील प्रकरणांमध्ये सोशल मीडिया वापरकर्त्यांची जबाबदारीही तितकीच महत्त्वाची ठरते. इंटरनेटवर व्हायरल होणारा प्रत्येक व्हिडिओ खराच असेल असे नाही. एआय तंत्रज्ञानाच्या प्रगतीमुळे खऱ्या आणि खोट्या दृश्यांमधील फरक ओळखणे सामान्य डोळ्यांना अत्यंत कठीण झाले आहे. त्यामुळे कोणत्याही व्हिडिओची सत्यता, अधिकृत वृत्तस्रोतांची पुष्टी किंवा तथ्य पडताळणी केल्याशिवाय अशा क्लिप्स फॉरवर्ड करणे अथवा त्यावर आक्रमक प्रतिक्रिया देणे अत्यंत चुकीचे आहे. सनसनाटी पसरवण्यासाठी बनवलेले असे व्हिडिओ पुढे फॉरवर्ड केल्याने समाजकंटकांचे मनोधैर्य वाढते आणि निरपराध व्यक्तीला मानसिक त्रासाला सामोरे जावे लागते.
हरिद्वारच्या गंगा घाटावरील या बनावट व्हिडिओ प्रकरणाने एआय नियमन आणि सायबर कायद्यांच्या कडक अंमलबजावणीची निकड पुन्हा एकदा अधोरेखित केली आहे. डीपफेक तंत्रज्ञानाच्या अनिर्बंध वापराला वेसण घालण्यासाठी कडक मार्गदर्शक तत्त्वे आखणे आणि अशा गुन्हेगारांवर तात्काळ कारवाई करणे अत्यावश्यक बनले आहे. सायबर विश्वातील या अदृश्य संकटापासून स्वतःचे आणि समाजाचे रक्षण करण्यासाठी डिजिटल साक्षरता आणि सजगता हीच खरी काळाची गरज ठरत आहे.
Leave a Reply