स्थान: Pune
वार्ताहर: साहिल येरने
पुणे शहरातील गणेश विसर्जन मिरवणूक अधिक शिस्तबद्ध, सुरक्षित आणि सुरळीत मार्गाने पार पाडण्यासाठी पुणे पोलीस प्रशासनाने यंदा महत्त्वपूर्ण नियमावली जारी केली आहे. त्यानुसार विसर्जन मिरवणुकीत सहभागी होणाऱ्या प्रत्येक गणेश मंडळाला जास्तीत जास्त दोन ढोल-ताशा पथके सोबत ठेवण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. याशिवाय प्रमुख चौकांमध्ये या पथकांना स्थिर राहून वादनासाठी केवळ दहा मिनिटांची वेळ दिली जाईल, तर वादन संपल्यानंतर पुढील मार्गावर मार्गस्थ होण्यासाठी संबंधित मंडळाला पाच मिनिटांचा कालावधी उपलब्ध असेल. मिरवणुकीतील प्रचंड गर्दीचे अचूक व्यवस्थापन करणे, वाढत्या ध्वनी प्रदूषणावर नियंत्रण मिळवणे आणि विसर्जन मिरवणुकीची गती कायम राखून ती वेळेत पूर्ण करणे, हा या नियमावलीमागील मुख्य उद्देश असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे.
पुण्याचे पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या उपस्थितीत पत्रकार परिषद घेऊन या नव्या नियमांची घोषणा केली. विसर्जन मिरवणुकीच्या पार्श्वभूमीवर पोलीस प्रशासनाने सर्व प्रमुख गणेश मंडळे, त्यांचे पदाधिकारी आणि विविध ढोल-ताशा पथकांच्या प्रतिनिधींशी सविस्तर चर्चा केली होती. या चर्चेनंतर सर्व घटकांना पाळता येतील अशा सर्वसमावेशक नियमांची आखणी करण्यात आली आहे. पोलीस आयुक्तांनी स्पष्ट केले की, विसर्जन मिरवणूक नेमकी किती तास चालली यापेक्षा ती किती शांततेत, सुरक्षिततेत आणि कोणत्याही अनुचित प्रकाराविना पार पडली, या बाबीला प्रशासनाकडून सर्वोच्च प्राधान्य दिले जात आहे. मिरवणूक लांबल्यामुळे भाविक, महिला, ज्येष्ठ नागरिक आणि बालकांना होणारा त्रास टाळण्यासाठी ही वेळमर्यादा अत्यंत आवश्यक असल्याचे त्यांनी सांगितले.
पुण्यातील विसर्जन मिरवणुकीचा ऐतिहासिक वारसा पाहता दरवर्षी शहरात लाखो भाविकांची रीघ लागते. मात्र गेल्या काही वर्षांमध्ये मिरवणुकीचा कालावधी सातत्याने वाढत असल्याचे चित्र समोर आले होते. अनेक प्रमुख चौकांमध्ये ढोल-ताशा पथके दीर्घकाळ थांबून वादन करत असल्याने संपूर्ण मिरवणुकीचा वेग मंदावत असे आणि पाठीमागील मंडळांना तासन्तास एकाच जागी थांबून राहावे लागत होते. या पार्श्वभूमीवर पोलिसांनी यंदा प्रत्येक चौकात केवळ दहा मिनिटे वादन आणि पाच मिनिटांत पुढे जाण्याचा कडक नियम तयार केला आहे. या नियमाचे काटेकोर पालन व्हावे यासाठी प्रत्येक महत्त्वाच्या चौकात पोलीस अधिकारी आणि विशेष पथके तैनात केली जाणार आहेत.
शहरातील चार प्रमुख विसर्जन मार्गांवरून दरवर्षी हजारो गणेश भक्त आणि शेकडो मंडळे मार्गक्रमण करतात. यंदाच्या नियोजनानुसार या चारही प्रमुख मार्गांवर एकूण ६३८ नोंदणीकृत गणेश मंडळे सहभागी होणार आहेत. यामध्ये लक्ष्मी रस्त्यावरून सर्वाधिक २६७ मंडळे विसर्जन मिरवणुकीत सहभागी होतील. याव्यतिरिक्त टिळक रस्त्यावरून २३१ मंडळे, केळकर रस्त्यावरून ७९ मंडळे आणि कुमठेकर रस्त्यावरून ५० नोंदणीकृत गणेश मंडळे आपली विसर्जन मिरवणूक काढणार आहेत. या चारही प्रमुख मार्गांवर होणारी गर्दी लक्षात घेता वाहतूक व्यवस्थापन, आपत्कालीन मार्ग आणि भाविकांच्या सुरक्षेसाठी स्वतंत्र नियोजन आराखडा तयार करण्यात आला आहे.
सुरक्षा व्यवस्थेचा विचार करता संपूर्ण शहरात तगडा पोलीस बंदोबस्त तैनात करण्यात आला आहे. मिरवणुकीच्या संपूर्ण मार्गावर आणि शहराच्या संवेदनशील भागांमध्ये सुमारे दहा हजार पोलीस अधिकारी व अंमलदार सुरक्षेची धुरा सांभाळणार आहेत. यामध्ये स्थानिक पोलिसांसोबतच राज्य राखीव पोलीस दल, गृहरक्षक दल आणि वाहतूक विभागाचे कर्मचारी मोठ्या संख्येने कार्यरत राहतील. संशयित हालचालींवर नजर ठेवण्यासाठी अत्याधुनिक सीसीटीव्ही कॅमेरे आणि वॉच टॉवर्सची मदत घेतली जाणार आहे. गर्दीच्या ठिकाणी साध्या वेशातील पोलीस कर्मचारी तैनात राहून समाजकंटकांवर लक्ष ठेवतील, जेणेकरून चोरी, छेडछाड किंवा इतर कोणत्याही अनुचित प्रकारांना तात्काळ आळा घालता येईल.
ध्वनी प्रदूषणाच्या समस्येवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी पोलिसांनी यावेळी विशेष खबरदारी घेतली आहे. उच्च न्यायालयाच्या आदेशांचे आणि पर्यावरण नियमांचे तंतोतंत पालन व्हावे यासाठी संपूर्ण मिरवणूक मार्गावर १२२ पेक्षा जास्त ठिकाणी अत्याधुनिक ध्वनीपातळी मोजणी यंत्रणा म्हणजेच डेसिबल मीटर बसवण्यात आले आहेत. या यंत्रणेच्या माध्यमातून ध्वनीप्रदूषणाची सतत नोंद घेतली जाणार आहे. निर्धारित आवाजाच्या मर्यादेचे उल्लंघन करणाऱ्यांवर कायदेशीर कारवाईचा इशाराही प्रशासनाने दिला आहे. पारंपारिक वाद्यांचा सन्मान राखतानाच आवाजाची पातळी मर्यादित ठेवून नागरिकांना त्रास होणार नाही याची दक्षता घेणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
विसर्जन मिरवणूक सुरळीतपणे पार पाडण्यासाठी गणेश मंडळांचे सहकार्य अत्यंत मोलाचे असल्याचे प्रशासनाकडून वारंवार अधोरेखित करण्यात आले आहे. मंडळांच्या कार्यकर्त्यांनी स्वयंसेवकांची नियुक्ती करून पोलिसांना गर्दी नियंत्रणात सहकार्य करावे, असे आवाहन करण्यात आले आहे. तसेच ढोल-ताशा पथकांनी दिलेल्या वेळेचे काटेकोरपणे पालन करून एकाच जागी विनाकारण थांबणे टाळावे, जेणेकरून संपूर्ण मिरवणुकीचा प्रवाह सुरळीत चालू राहील. आपत्कालीन परिस्थिती उद्भवल्यास रुग्णवाहिका आणि अग्निशामक दलाच्या वाहनांना तातडीने मार्ग मिळावा यासाठी स्वतंत्र राखीव मार्गिकांची व्यवस्था करण्यात आली आहे.
पुणे शहर पोलीस दल, महानगरपालिका, महावितरण आणि आपत्कालीन यंत्रणा यांच्यात समन्वय प्रस्थापित करण्यात आला असून २४ तास नियंत्रण कक्ष कार्यरत राहणार आहे. मिरवणुकीच्या मार्गावरील रस्त्यांची दुरुस्ती, पथदिव्यांची व्यवस्था, पिण्याच्या पाण्याची सोय आणि स्वच्छता यावरही महापालिकेच्या माध्यमातून लक्ष ठेवले जात आहे. पोलीस प्रशासनाने जाहीर केलेल्या या नियमांमुळे यंदाची विसर्जन मिरवणूक अधिक वेगवान, शिस्तबद्ध आणि सर्वसामान्य भाविकांसाठी सुखकर होईल असा विश्वास व्यक्त केला जात आहे. उत्सवाचा उत्साह कायम ठेवत नियमांचे काटेकोर पालन करणे हे शहरवासीयांचे सामूहिक कर्तव्य असल्याचे सांगत प्रशासनाने शांततामय वातावरणात विसर्जन पार पाडण्याचे आवाहन केले आहे.
