स्थान: Pune
वार्ताहर: साहिल येरने
महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाच्या कारभाराविरोधात आणि आयोगाच्या अध्यक्षांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी राष्ट्रवादी काँग्रेस शरदचंद्र पवार पक्षाचे आमदार रोहित पवार तसेच स्पर्धा परीक्षांच्या विद्यार्थ्यांनी पुकारलेल्या आंदोलनाला मोठा धक्का बसला आहे. पुण्यातील अत्यंत वर्दळीच्या आणि संवेदनशील मानल्या जाणाऱ्या अलका टॉकीज चौकात म्हणजेच लोकमान्य टिळक चौकात रविवार, दि. २७ सप्टेंबर रोजी करण्यात येणाऱ्या नियोजित उपोषण व आंदोलनाला पुणे शहर पोलिसांनी परवानगी नाकारली आहे. गणेश विसर्जन मिरवणुकीनंतर शहरातील कायदा व सुव्यवस्था, वाहतूक व्यवस्था आणि सार्वजनिक शांतता अबाधित राखण्याच्या दृष्टिकोनातून सुरक्षेच्या कारणास्तव ही परवानगी नाकारण्यात आल्याचे पुणे पोलीस आयुक्त अमितेश कुमार यांनी स्पष्ट केले आहे. पोलिसांच्या या भूमिकेमुळे स्पर्धा परीक्षेची तयारी करणाऱ्या हजारो विद्यार्थ्यांमध्ये तीव्र नाराजीचे वातावरण निर्माण झाले असून राजकीय वर्तुळातही या निर्णयाचे पडसाद उमटत आहेत.
पुणे पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, अलका टॉकीज चौक हा पुण्यातील मध्यवर्ती भाग असून तो टिळक रस्ता, शास्त्री रस्ता, कर्वे रस्ता आणि जंगली महाराज रस्ता यांना जोडणारा अत्यंत महत्त्वाचा वाहतूक केंद्रबिंदू आहे. या ठिकाणी दररोज हजारो वाहनांची प्रचंड ये-जा असते. नुकताच गणेशोत्सव आणि विसर्जन मिरवणूक पार पडली असून पोलीस यंत्रणेवर मोठा ताण होता. अशा संवेदनशील चौकात जर मोठे राजकीय किंवा सामाजिक आंदोलन अथवा उपोषण झाले, तर संपूर्ण मध्य पुण्याची वाहतूक व्यवस्था कोलमडून पडण्याची भीती पोलिसांनी व्यक्त केली आहे. कायदा व सुव्यवस्था तसेच नागरिकांची सुरक्षा आणि दैनंदिन दळणवळण सुरळीत राहणे अत्यावश्यक असल्याने या ठिकाणी आंदोलनास अनुमती देणे शक्य नसल्याचे पोलीस प्रशासनाकडून स्पष्ट करण्यात आले. शांतता व सुरक्षिततेच्या कारणास्तव हा निर्णय घेण्यात आला असून आंदोलकांसाठी इतर पर्यायी जागांचा विचार करण्याचे आवाहन प्रशासनाने केले आहे.
दुसरीकडे, आमदार रोहित पवार यांनी या निर्णयावर आपली स्पष्ट भूमिका मांडली आहे. त्यांनी सुरुवातीला हे आंदोलन २६ सप्टेंबर रोजी आयोजित करण्याचा निर्णय घेतला होता. मात्र, गणेश विसर्जन मिरवणुकीचा बंदोबस्त आणि पोलिसांवरील अतिरिक्त ताण लक्षात घेऊन प्रशासनाला सहकार्य करण्याच्या उद्देशाने आंदोलनाची तारीख एका दिवसाने पुढे ढकलून २७ सप्टेंबर करण्यात आली होती. तरीही पोलिसांनी परवानगी नाकारल्याने आंदोलकांमध्ये तीव्र नाराजी पसरली आहे. रोहित पवार यांनी नमूद केले की, लाखो विद्यार्थ्यांचे भवितव्य अंधारात असताना शांततापूर्ण मार्गाने आपली कैफियत मांडणे हा लोकशाहीने दिलेला अधिकार आहे. पोलिसांनी परवानगी नाकारली असली, तरी विद्यार्थ्यांच्या मागण्या अत्यंत रास्त असून आम्ही आमच्या भूमिकेवर आणि मागण्यांवर ठाम राहणार आहोत, असा पुनरुच्चार त्यांनी केला आहे. विद्यार्थ्यांच्या हक्कासाठी हा लढा सुरूच राहील असे संकेत त्यांच्याकडून देण्यात आले आहेत.
या संपूर्ण आंदोलनाची पार्श्वभूमी एमपीएससी परीक्षांमधील विविध त्रुटी आणि विद्यार्थ्यांच्या दीर्घकाळ प्रलंबित मागण्यांशी निगडित आहे. स्पर्धा परीक्षांमधील कथित गैरप्रकार, पेपरफुटीच्या संशयास्पद घटना, परीक्षा पद्धतीतील वारंवार होणारे बदल आणि रखडलेल्या पदभरती प्रक्रिया यामुळे राज्यातील लाखो तरुण विद्यार्थी गेल्या अनेक महिन्यांपासून हवालदील झाले आहेत. एमपीएससीचे अध्यक्ष विवेक भीमनवार यांच्या कार्यपद्धतीवर विद्यार्थ्यांचा मोठा आक्षेप असून त्यांच्या तत्काळ राजीनाम्याची मागणी या आंदोलनाद्वारे करण्यात येत आहे. त्याचप्रमाणे, एमपीएससीच्या सर्व परीक्षा पारदर्शक पद्धतीने आणि केवळ ऑफलाइन स्वरूपात घेण्यात याव्यात, परीक्षांचे वेळापत्रक वेळेवर जाहीर व्हावे, निकाल विहित मुदतीत लावले जावेत आणि रिक्त पदांची भरती युद्धपातळीवर केली जावी, अशा अनेक मूलभूत मागण्या आंदोलक विद्यार्थ्यांनी शासनापुढे ठेवल्या आहेत.
पुणे शहर हे महाराष्ट्रातील स्पर्धा परीक्षांच्या अभ्यासाचे सर्वात मोठे केंद्र मानले जाते. सदाशिव पेठ, नवी पेठ, नारायण पेठ, रास्ता पेठ आणि अलका टॉकीज परिसरातील खासगी अभ्यासिका आणि स्पर्धा परीक्षा मार्गदर्शन केंद्रांमध्ये राज्यभरातून आलेले लाखो तरुण-तरुणी रात्रंदिवस अभ्यास करत असतात. एमपीएससीच्या कारभारातील अनियमिततेमुळे विद्यार्थ्यांचे वय वाढत चालले असून त्यांचे आर्थिक आणि मानसिक खच्चीकरण होत असल्याचा आरोप विद्यार्थी प्रतिनिधी करत आहेत. अनेक वर्षे मेहनत करूनही परीक्षा वेळेवर न होणे, मुलाखती लांबणीवर पडणे आणि निकाल प्रक्रियेत होणारा विलंब यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये मोठा असंतोष खदखदत आहे. त्यामुळेच आमदार रोहित पवार यांनी विद्यार्थ्यांच्या या गंभीर प्रश्नांना वाचा फोडण्यासाठी पुढाकार घेतला होता.
अलका टॉकीज चौकाचे ऐतिहासिक आणि भौगोलिक महत्त्व मोठे असल्याने राजकीय आणि सामाजिक आंदोलनांसाठी हा चौक नेहमीच चर्चेत राहिला आहे. मात्र, पुणे पोलीस आयुक्तालयाने शहराच्या मध्यवर्ती भागातील सुरक्षेला आणि नागरिकांच्या सोयीला सर्वोच्च प्राधान्य दिले आहे. पोलीस प्रशासनाने आंदोलकांना शहरातील इतर कमी गर्दीच्या आणि सुरक्षित ठिकाणी आंदोलन हलवण्याचा पर्याय दिला असला, तरी विद्यार्थी आणि आयोजक अलका टॉकीज चौकासारख्या मध्यवर्ती ठिकाणीच आंदोलन करण्याच्या भूमिकेवर ठाम असल्याचे दिसून येत आहे. या पार्श्वभूमीवर पोलीस दलाने शहरात खबरदारीचा उपाय म्हणून चोख बंदोबस्त तैनात ठेवण्याची तयारी सुरू केली आहे.
आगामी काळात हे आंदोलन नेमके काय वळण घेणार, याकडे संपूर्ण राज्याचे लक्ष लागले आहे. पोलिसांनी अधिकृत परवानगी नाकारल्यानंतर आता आंदोलक आक्रमक पवित्रा घेणार की प्रशासनाने सुचवलेल्या पर्यायी जागेवर उपोषण करणार, यावर चर्चा सुरू आहे. दरम्यान, विद्यार्थ्यांच्या मागण्यांकडे राज्य सरकारने गांभीर्याने लक्ष देऊन एमपीएससीच्या कारभारात तातडीने सुधारणा करावी, अशी मागणी विविध स्तरातून जोर धरत आहे. विद्यार्थ्यांचे भवितव्य सुरक्षित करण्यासाठी प्रशासकीय सुधारणा आणि पारदर्शक परीक्षा प्रणाली अमलात आणणे अत्यंत गरजेचे असल्याचे मत स्पर्धा परीक्षा तज्ज्ञांकडून व्यक्त केले जात आहे.
