स्थान: Bhandara
वार्ताहर: साहिल येरने
गणेशोत्सवाच्या मंगलमयी वातावरणात गणरायाच्या दर्शनासाठी राज्यभरातील मंदिरांमध्ये आणि सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळांच्या मंडपांमध्ये उसळणाऱ्या अथांग जनसागराच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या वतीने ‘श्रीगणेशा आरोग्याचा’ हे व्यापक जनआरोग्य अभियान सुरू करण्यात आले आहे. या विशेष उपक्रमांतर्गत राज्यभरातील सर्व ३६ जिल्ह्यांमध्ये सुमारे २० हजार मोफत आरोग्य तपासणी शिबिरांचे भव्य आयोजन करण्यात येत आहे. या माध्यमातून २० लाखांपेक्षा अधिक भाविक आणि स्थानिक नागरिकांची मोफत आरोग्य तपासणी करण्याचे उद्दिष्ट निश्चित करण्यात आले आहे. भक्तीच्या उत्सवाला समाजसेवेची आणि आरोग्य जागृतीची जोड देणाऱ्या या अभियानामुळे यंदाचा गणेशोत्सव सर्वसामान्य नागरिकांसाठी खऱ्या अर्थाने आरोग्यदायी ठरणार आहे.
मुख्यमंत्री सचिवालय अंतर्गत कार्यरत असलेला मुख्यमंत्री सहाय्यता निधी कक्ष आणि धर्मादाय रुग्णालय मदत कक्ष यांच्या संयुक्त पुढाकारातून हे महाअभियान राज्यभरात राबविले जात आहे. या उपक्रमाला सार्वजनिक आरोग्य विभाग, विविध स्थानिक स्वराज्य संस्था, महानगरपालिका, नगरपालिका, जिल्हा परिषदा, धर्मादाय तसेच खासगी रुग्णालये आणि राज्यातील १० हजारांहून अधिक नोंदणीकृत सार्वजनिक गणेश मंडळांचे भक्कम सहकार्य लाभले आहे. भाविक जेव्हा बाप्पाच्या चरणी नतमस्तक होण्यासाठी मंडपात किंवा मंदिरात येतात, तेव्हा त्याच ठिकाणी त्यांना मूलभूत आरोग्य सेवा सहजतेने उपलब्ध करून देणे, हा या उपक्रमामागील मूळ हेतू आहे.
विदर्भ, मराठवाडा, उत्तर महाराष्ट्र, पश्चिम महाराष्ट्र आणि कोकणासह सर्वच भागांमध्ये हे अभियान अत्यंत नियोजनबद्ध पद्धतीने पोहोचवले जात आहे. उदाहरणार्थ, भंडारा जिल्ह्यामध्ये ‘एक गाव, एक आरोग्य शिबिर’ या विशेष संकल्पनेवर आधारित सुमारे ८८५ मोफत आरोग्य तपासणी शिबिरे आयोजित करण्यात आली आहेत. ग्रामीण आणि दुर्गम भागातील नागरिकांना सहजपणे आरोग्य सेवा मिळाव्यात यासाठी अशा प्रकारच्या गावपातळीवरील शिबिरांचे नियोजन अत्यंत महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. दैनंदिन धावपळीत अनेकदा स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या सर्वसामान्य नागरिकांना आणि भाविकांना उत्सव काळात घराच्या किंवा दर्शन रांगेच्या नजीकच मोफत आरोग्य तपासणीची सुविधा मिळाल्याने मोठा दिलासा मिळत आहे.
या शिबिरांमध्ये नागरिकांच्या प्राथमिक आरोग्याची कसून तपासणी केली जात आहे. यामध्ये प्रामुख्याने रक्तदाब, रक्तातील साखरेचे प्रमाण अर्थात मधुमेह तपासणी, वजन, उंची, बॉडी मास इंडेक्स तसेच इतर हंगामी व सामान्य आजारांचे तत्काळ निदान केले जात आहे. याशिवाय हृदयरोग, कर्करोग, मूत्रपिंडाचे आजार यांसारख्या गंभीर व दीर्घकालीन आजारांची प्राथमिक लक्षणे ओळखून संशयित रुग्णांचे स्क्रिनिंग केले जात आहे. अनेकदा प्राथमिक अवस्थेत आजारांची लक्षणे लक्षात येत नसल्याने नागरिक गंभीर समस्येकडे दुर्लक्ष करतात. मात्र, अशा शिबिरांमुळे आजारांचे वेळेवर निदान होण्यास मोठी मदत होत आहे.
केवळ तपासणी करून थांबण्याऐवजी पुढील उपचारांसाठी रुग्णांना योग्य दिशा देण्याची ठोस व्यवस्था या अभियानात करण्यात आली आहे. तपासणीदरम्यान ज्या नागरिकांमध्ये गंभीर किंवा संशयास्पद आजारांची लक्षणे आढळतील, त्यांना पुढील विशेष उपचारांसाठी महात्मा जोतिराव फुले जन आरोग्य योजना तसेच धर्मादाय रुग्णालयांमधील राखीव खाटांच्या माध्यमातून मार्गदर्शन आणि मदत उपलब्ध करून दिली जात आहे. गरजू रुग्णांना मुख्यमंत्री सहाय्यता निधीचा लाभ मिळवून देण्यासाठीही या शिबिरांच्या माध्यमातून प्रक्रिया सुलभ केली जात आहे. त्यामुळे आर्थिक दुर्बल घटकांतील नागरिकांना उपचारांच्या खर्चाची चिंता न करता दर्जेदार वैद्यकीय सेवा मिळणे शक्य होणार आहे.
सार्वजनिक गणेशोत्सवाला प्रबोधनाची आणि सामाजिक परिवर्तनाची मोठी ऐतिहासिक परंपरा लाभलेली आहे. लोकमान्य टिळकांनी सुरू केलेल्या या उत्सवाचा उपयोग समाजहितासाठी व्हावा, हा विचार या उपक्रमामुळे पुन्हा एकदा कृतीत उतरताना दिसत आहे. राज्यातील हजारो गणेश मंडळांनी आपल्या मंडपांच्या परिसरात जागा उपलब्ध करून देत वैद्यकीय पथकांना पूर्ण सहकार्य दिले आहे. तरुण कार्यकर्तेही रांगेतील भाविकांना शिबिराचा लाभ घेण्यासाठी प्रवृत्त करत असल्याचे चित्र विविध जिल्ह्यांमध्ये पाहायला मिळत आहे. यामुळे उत्सवातील केवळ धार्मिक स्वरूप न राहता त्याला सामाजिक बांधिलकीचे मोठे परिमाण प्राप्त झाले आहे.
गणेशोत्सवाच्या गर्दीत एकाच छताखाली लाखो नागरिकांपर्यंत थेट आरोग्य सुविधा पोहोचविण्याचा हा प्रयत्न प्रतिबंधात्मक आरोग्य सेवेच्या दृष्टीने मैलाचा दगड मानला जात आहे. नियमित तपासणीच्या अभावामुळे वाढणारे जीवनशैलीशी संबंधित आजार रोखण्यासाठी ही शिबिरे अत्यंत उपयुक्त ठरत आहेत. बाप्पाच्या दर्शनासोबतच आरोग्याचा आशीर्वाद घेऊन जाणारे भाविक या उपक्रमाचे स्वागत करत असून, सणांच्या माध्यमातून अशा प्रकारची आरोग्य क्रांती घडवून आणणे ही काळाची गरज असल्याचे आरोग्य तज्ज्ञांचे मत आहे.
