स्थान: Tumsar
वार्ताहर: साहिल येरने
भंडारा जिल्ह्यातील तुमसर शहरात गणेशोत्सवादरम्यान प्रशासकीय नियमांचे उल्लंघन करून कर्णकर्कश आवाजात डॉल्बी डीजे सिस्टीम वाजवणाऱ्या डीजे चालकावर तुमसर पोलिसांनी धडक कारवाई केली आहे. सार्वजनिक शांतता, सुरक्षितता आणि सुव्यवस्था अबाधित राखण्यासाठी जारी केलेल्या मनाई आदेशांचा भंग केल्याप्रकरणी संबंधित डीजे चालकावर गुन्हा नोंदवण्यात आला असून, घटनास्थळावरून संपूर्ण ध्वनिक्षेपक व साऊंड सिस्टीम जप्त करण्यात आली आहे. ही कारवाई १२ सप्टेंबर रोजी रात्री सुमारे आठ वाजण्याच्या सुमारास तुमसर शहरातील कोडवानी हॉस्पिटल परिसरात करण्यात आली. या कारवाईमुळे सणासुदीच्या काळात अनधिकृतपणे आणि कानठळ्या बसवणाऱ्या आवाजात ध्वनियंत्रणा वाजवणाऱ्यांमध्ये मोठी खळबळ उडाली आहे.
गणेशोत्सवाच्या काळात शहरात आगमन मिरवणुकांचा उत्साह सुरू असताना एका सार्वजनिक मंडळाच्या मिरवणुकीत नियमांपेक्षा अधिक क्षमतेची डॉल्बी सिस्टीम मोठ्या आवाजात वाजवली जात असल्याची माहिती पोलिसांना मिळाली. कोडवानी हॉस्पिटलसारख्या संवेदनशील आणि वैद्यकीय सेवा देणाऱ्या परिसराजवळून ही मिरवणूक जात असताना तेथे मोठ्या प्रमाणावर ध्वनीप्रदूषण होत असल्याचे निदर्शनास आले. तुमसर पोलिसांनी घटनास्थळी जाऊन पाहणी केली असता, प्रशासनाने घालून दिलेल्या डेसिबल मर्यादेचे व मार्गदर्शक तत्त्वांचे उघडपणे उल्लंघन होत असल्याचे स्पष्ट झाले. या प्रकरणी पोलिसांनी मीठेवानी येथील रहिवासी असलेल्या २४ वर्षीय हिमेश रामजी रगणे या डीजे मालकाविरुद्ध कारवाई केली. पोलिसांनी या मिरवणुकीतील वाहनावर लावलेली संपूर्ण डॉल्बी यंत्रणा आणि संबंधित साहित्य तात्काळ ताब्यात घेऊन कायदेशीर प्रक्रियेनुसार जप्तीची कारवाई पूर्ण केली.
सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर भंडारा जिल्हा पोलीस प्रशासन आणि स्थानिक प्रशासनाकडून सर्व गणेशोत्सव मंडळे आणि डीजे चालकांची पूर्वतयारी बैठक घेण्यात आली होती. या बैठकांमध्ये ध्वनीप्रदूषण नियम २००२ तसेच पर्यावरण संरक्षण कायद्यानुसार विहित केलेल्या नियमांचे काटेकोर पालन करण्याचे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले होते. विशेषतः उच्च न्यायालय आणि सर्वोच्च न्यायालयाने दिलेल्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार रुग्णालये, शाळा आणि निवासी भागांजवळ ध्वनिमर्यादा पाळणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. शांतता क्षेत्रामध्ये विनापरवाना किंवा मर्यादेपेक्षा जास्त आवाजात साऊंड सिस्टीम वाजवण्यास सक्त मनाई करण्यात आली होती. तरीही प्रशासकीय आदेशांना न जुमानता कोडवानी हॉस्पिटल परिसरात मोठ्या आवाजात डॉल्बी वाजवण्यात येत असल्याने पोलिसांना तात्काळ हस्तक्षेप करून ही दंडात्मक कारवाई करावी लागली.
ध्वनी प्रदूषण (नियमन व नियंत्रण) नियम, २००० आणि पर्यावरण संरक्षण कायदा, १९८६ अंतर्गत ध्वनीची तीव्रता ठरावीक मर्यादेत ठेवणे सक्तीचे आहे. डॉल्बी आणि मोठ्या बेसच्या साऊंड सिस्टीममुळे ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि गंभीर आजारांनी ग्रस्त असलेल्या रुग्णांच्या आरोग्यावर विपरीत परिणाम होतो. विशेषतः कोडवानी हॉस्पिटलसारख्या रुग्णालयांच्या परिसरात रुग्ण उपचार घेत असताना तीव्र आवाजाच्या लहरींमुळे रुग्णांना प्रचंड मानसिक व शारीरिक त्रास सहन करावा लागतो. याशिवाय अतिउच्च आवाजामुळे हृदयविकार, उच्च रक्तदाब आणि बहिरेपणा यांसारख्या गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवण्याचा धोका असतो. प्रशासनाने वारंवार आवाहन करूनही काही घटक अशा नियमांचे उल्लंघन करत असल्याचे समोर आल्यानंतर तुमसर पोलिसांनी कायद्याचा बडगा उगारला आहे.
पोलीस प्रशासनाने या कारवाईच्या माध्यमातून सर्व गणेशोत्सव मंडळे, डीजे चालक आणि साऊंड सिस्टीम मालकांना कडक इशारा दिला आहे. आगामी विसर्जन मिरवणुका आणि दैनंदिन उत्सवाच्या काळात कुठेही विनापरवाना किंवा मर्यादेबाहेर डॉल्बी डीजे वाजवल्यास संबंधित व्यक्तींवर थेट गुन्हे दाखल केले जातील आणि साहित्य जप्त केले जाईल, असा स्पष्ट संदेश प्रशासनाने दिला आहे. सार्वजनिक उत्सवाचा आनंद साजरा करताना इतर नागरिकांच्या हक्कांची पायमल्ली होणार नाही आणि सामाजिक शांतता धोक्यात येणार नाही, याची खबरदारी घेणे प्रत्येक नागरिकाचे व आयोजकांचे कर्तव्य आहे.
गेल्या काही वर्षांपासून सण-उत्सवांमध्ये पारंपरिक वाद्यांऐवजी इलेक्ट्रॉनिक डॉल्बी साऊंड सिस्टीमचा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. या अतिप्रचंड आवाजाच्या सिस्टीममुळे सामाजिक आरोग्याला धोका निर्माण होत असल्याच्या तक्रारी सामान्य नागरिकांकडून सातत्याने केल्या जात आहेत. त्यामुळे अशा कर्णकर्कश सिस्टीमवर बंदी घालून पारंपरिक वाद्यांना प्रोत्साहन देण्याची मागणी सर्वसामान्य जनतेतून होत आहे. तुमसर पोलिसांनी वेळीच केलेल्या या कारवाईचे शहरातील सजग नागरिकांनी, विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक आणि रुग्णमित्रांनी स्वागत केले असून, संपूर्ण उत्सव काळात अशाच प्रकारची कठोर भूमिका कायम ठेवण्याची अपेक्षा व्यक्त केली आहे.
Leave a Reply