स्थान: Asian games
वार्ताहर: साहिल येरने
आशियाई क्रीडा स्पर्धेत देशाची कामगिरी ऐतिहासिक स्तरावर नेण्यासाठी भारत सरकारने खेळाडूंच्या सराव आणि पूर्वतयारीसाठी तिजोरी खुली केली आहे. गेल्या तीन वर्षांच्या कालावधीत भारतीय क्रीडा मंत्रालयाने खेळाडूंचे प्रशिक्षण, आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांचा सराव, अत्याधुनिक खेळ उपकरणे, परदेशी व राष्ट्रीय प्रशिक्षक तसेच विविध क्रीडा तज्ज्ञांच्या सेवांवर तब्बल ८००.७० कोटी रुपये खर्च केले आहेत. आशियाई क्रीडा स्पर्धांच्या इतिहासात भारताने खेळाडूंच्या सर्वसमावेशक तयारीवर केलेली ही आतापर्यंतची सर्वात मोठी गुंतवणूक मानली जात आहे. भारताने गेल्या काही वर्षांत आंतरराष्ट्रीय क्रीडा जगतात बजावलेली चमक कायम ठेवण्यासाठी आणि आगामी स्पर्धेत सर्वकालीन सर्वोत्तम कामगिरी नोंदवण्यासाठी हा निधी अत्यंत नियोजनबद्ध रीतीने खर्च करण्यात आला आहे.
क्रीडा मंत्रालयाने उपलब्ध करून दिलेल्या अधिकृत आकडेवारीनुसार, या एकूण खर्चातील मोठा हिस्सा ॲन्युअल कॅलेंडर फॉर ट्रेनिंग अँड कॉम्पिटिशन अर्थात एसीटीसी योजनेअंतर्गत खर्च करण्यात आला आहे. विविध क्रीडा संघटनांच्या माध्यमातून खेळाडूंच्या नियमित तयारीसाठी ७०२.८६ कोटी रुपयांची तरतूद करण्यात आली होती. यासोबतच देशातील अव्वल आणि पदक विजेत्या खेळाडूंना थेट आर्थिक व तांत्रिक पाठबळ पुरवणाऱ्या केंद्र सरकारच्या महत्त्वाकांक्षी टार्गेट ऑलिम्पिक पोडियम स्कीम अंतर्गत ९७.८४ कोटी रुपयांचा निधी वितरित करण्यात आला आहे. या दोन्ही योजनांच्या माध्यमातून खेळाडूंना केवळ भारतातच नव्हे, तर जगभरातील सर्वोत्तम क्रीडा केंद्रांमध्ये सराव करण्याची संधी उपलब्ध करून देण्यात आली.
या भव्य आर्थिक गुंतवणुकीचे वर्गीकरण पाहिले तर त्यातील सर्वाधिक वाटा आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील स्पर्धात्मक अनुभवावर खर्च झाला आहे. जागतिक दर्जाच्या खेळाडूंसोबत स्पर्धा केल्याशिवाय भारतीय खेळाडूंचा आत्मविश्वास आणि तांत्रिक कौशल्य उंचावणे शक्य नाही, ही बाब लक्षात घेऊन सरकारने आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांच्या सहभागावर सुमारे २५१.४ कोटी रुपये खर्च केले आहेत. यामध्ये परदेशातील स्पर्धांचे प्रवासखर्च, प्रवेश शुल्क, तिथे राहण्याची व्यवस्था आणि स्थानिक सुविधांचा समावेश आहे. याशिवाय, देशांतर्गत आयोजित करण्यात आलेल्या उच्चस्तरीय सराव शिबिरांवर सुमारे ११८.३ कोटी रुपये खर्च करण्यात आले आहेत. या राष्ट्रीय शिबिरांमध्ये खेळाडूंना आधुनिक फिटनेस तंत्रज्ञान, बायोमेकॅनिक्स विश्लेषक, फिजिओथेरपिस्ट आणि क्रीडा मानसशास्त्रज्ञांची मदत पुरवण्यात आली आहे.
या आगामी आशियाई क्रीडा स्पर्धेमध्ये भारताचे एक विशाल पथक सहभागी होत असून त्यात ३६ वेगवेगळ्या क्रीडा प्रकारांमधील ५०१ खेळाडू देशाचे प्रतिनिधित्व करणार आहेत. या चमूचे सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये ३१० खेळाडू पहिल्यांदाच आशियाई क्रीडा स्पर्धेच्या रिंगणात उतरत आहेत. या नव्या दमाच्या खेळाडूंवर सरकारने विशेष भर दिला असून, ज्युनिअर स्तरावरून थेट वरिष्ठ स्तरावर आलेल्या या नवोदित खेळाडूंना आवश्यक ते सर्व पाठबळ देण्यात आले आहे. अनुभवी खेळाडूंच्या सोबतीला तरुणाईची ऊर्जा असल्यामुळे भारताची पदकतालिका अधिक समृद्ध होईल, असा विश्वास क्रीडा प्रशासनाकडून व्यक्त केला जात आहे.
मागील हांगझोऊ आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताने १०६ पदके जिंकून अभूतपूर्व इतिहास रचला होता. त्या ऐतिहासिक कामगिरीनंतर भारताकडून क्रीडा जगताच्या अपेक्षा मोठ्या प्रमाणावर वाढल्या आहेत. हांगझोऊमधील १०६ पदकांचा विक्रम मोडीत काढणे आणि पदकांची संख्या आणखी उंचावणे हेच या वेळच्या भारतीय पथकाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. खेळाडूंना आर्थिक टंचाई किंवा साधनसामग्रीच्या अभावामुळे पदकांपासून वंचित राहावे लागू नये, यासाठी सरकारने गेल्या तीन वर्षांत कोणतीही कसर सोडलेली नाही. खेळाडूंची शारीरिक क्षमता वाढवण्यासोबतच त्यांच्या मानसिक कणखरतेवरही भर देण्यात आला आहे.
क्रीडा तज्ज्ञांच्या मते, भारताच्या क्रीडा धोरणात झालेला हा गुणात्मक बदल अत्यंत स्वागतार्ह आहे. पूर्वीच्या काळी भारतीय खेळाडूंना आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांच्या अगदी काही महिने आधी तुटपुंजे प्रशिक्षण दिले जात असे. मात्र, आता तीन वर्षांचे दीर्घकालीन नियोजन करून प्रत्येक खेळाडूच्या गरजेनुसार निधी उपलब्ध करून दिला जात आहे. यामुळे केवळ मुख्य खेळाडूंनाच नव्हे, तर राखीव फळीतील खेळाडूंनाही दर्जेदार अनुभव मिळत आहे. केंद्र सरकारच्या या सातत्यपूर्ण प्रयत्नांमुळे भारताचा क्रीडा पायाभूत आराखडा अधिक बळकट झाला असून, खेळाडू आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठावर निर्भयपणे खेळताना दिसत आहेत.
एशियन गेम्सच्या निमित्ताने झालेली ही ८०० कोटी रुपयांची गुंतवणूक केवळ एका स्पर्धेपुरती मर्यादित न राहता, आगामी ऑलिम्पिक स्पर्धांच्या दृष्टीनेही भारतासाठी भक्कम पाया रचणारी ठरणार आहे. खेळाडूंना मिळालेले आंतरराष्ट्रीय अनुभव आणि अत्याधुनिक प्रशिक्षण त्यांना जागतिक स्तरावर कायमस्वरूपी टिकून राहण्यास मदत करेल. संपूर्ण देशाचे लक्ष आता भारतीय खेळाडूंच्या कामगिरीकडे लागले असून, या मोठ्या गुंतवणुकीचे रूपांतर सुवर्ण, रौप्य आणि कांस्य पदकांमध्ये होईल, अशी क्रीडाप्रेमींना खात्री आहे.
