क्रीडा | प्रतिनिधी
एकेकाळी जागतिक क्रिकेटवर जवळपास एकहाती वर्चस्व गाजवणाऱ्या ऑस्ट्रेलियाला त्यांच्याच भूमीत बांगलादेशने दिलेला धक्का केवळ एका सामन्याचा निकाल नाही. तो क्रिकेटमधील बदलत्या समीकरणांची जाणीव करून देणारा क्षण ठरला आहे. ज्या ऑस्ट्रेलियाकडे पाहून प्रतिस्पर्धी संघ मानसिक दबावाखाली यायचे, त्याच संघाला बांगलादेशने त्यांच्याच देशात पराभवाची चव चाखवली आणि क्रिकेटमधील ‘कालचक्र’ पुन्हा एकदा चर्चेत आले.
या सामन्यात बांगलादेशचा वेगवान गोलंदाज शोरिफुल इस्लाम याची कामगिरी विशेष लक्षवेधी ठरली. ऑस्ट्रेलियाचा कर्णधार पॅट कमिन्स फलंदाजी करत असताना शोरिफुलने टाकलेल्या वेगवान बाऊन्सरवर कमिन्सचा झेल उडाला. यष्टीरक्षक लिट्टन दासने तो झेल टिपला आणि शोरिफुलच्या नावावर सामन्यातील पाचवी विकेट जमा झाली. काही वेळापूर्वीच बांगलादेशच्या डावाचा अवघ्या ६४ धावांत खुर्दा उडालेला असताना त्याच संघाच्या गोलंदाजाने दाखवलेली ही जिद्द क्रिकेटच्या अनिश्चिततेची जाणीव करून देणारी होती.
ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेट इतिहास पाहिला तर या पराभवाचे महत्त्व अधिक जाणवते. गेल्या काही दशकांत ऑस्ट्रेलिया म्हणजे विजयाची खात्री, आक्रमकता, शिस्त आणि शेवटच्या क्षणापर्यंत सामना आपल्या बाजूने वळवण्याची क्षमता अशीच त्यांची ओळख निर्माण झाली होती. वर्ल्ड कप असो किंवा कसोटी क्रिकेट, ऑस्ट्रेलियाने अनेकदा कठीण परिस्थितीतून पुनरागमन करत विजय मिळवला आहे.
त्यांच्या संघाची ताकद केवळ प्रतिभावान खेळाडूंमध्ये नव्हती. खेळाडू तयार करण्याची व्यवस्था, देशांतर्गत क्रिकेटची मजबूत रचना, मानसिक कणखरपणा आणि जिंकण्याची भूक या सगळ्यांचा एकत्रित परिणाम त्यांच्या कामगिरीत दिसत होता. त्यामुळे ऑस्ट्रेलिया पराभूत झाला तर तो केवळ स्कोअरकार्डवरील निकाल नसायचा, तर क्रिकेटविश्वासाठी ती बातमी ठरायची.
मात्र गेल्या काही वर्षांत हे चित्र बदलताना दिसत आहे. ऑस्ट्रेलियाची ताकद संपली असे म्हणणे कदाचित घाईचे ठरेल, पण पूर्वीची अजेय प्रतिमा नक्कीच बदलली आहे. नव्या पिढीतील संघ आता ऑस्ट्रेलियाला त्यांच्या घरच्या मैदानावर आव्हान देण्यास घाबरत नाहीत. बांगलादेशचा विजय या बदलाचे ठळक उदाहरण ठरतो.
विशेष म्हणजे बांगलादेशचा प्रवासही अत्यंत संघर्षपूर्ण राहिला आहे. २००० मध्ये कसोटी दर्जा मिळाल्यानंतर सुरुवातीच्या काळात बांगलादेशला मोठ्या संघांविरुद्ध सातत्याने संघर्ष करावा लागला. २००३ मध्ये ऑस्ट्रेलिया दौऱ्यावर गेलेल्या बांगलादेशचा दोन कसोटी सामन्यांत मोठा पराभव झाला होता. त्या काळातील बांगलादेश आणि आजचा बांगलादेश यांच्यात मोठा फरक आहे.
दोन दशकांहून अधिक काळाच्या प्रवासात बांगलादेशने आपली क्रिकेट व्यवस्था मजबूत केली. देशांतर्गत स्पर्धा, वेगवान गोलंदाजी, फिरकीची परंपरा आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वाढलेला आत्मविश्वास यामुळे संघाचा दर्जा उंचावला. आता मोठ्या संघांविरुद्ध केवळ सामना खेळण्यासाठी नव्हे, तर विजयासाठी मैदानात उतरण्याची मानसिकता त्यांच्यात निर्माण झाली आहे.
याच कारणामुळे ऑस्ट्रेलियावरील हा विजय एका पिढीच्या बदलाचे प्रतीक मानला जात आहे. कालपर्यंत ज्या संघांकडे क्रिकेटचे ‘संस्थान’ म्हणून पाहिले जात होते, त्यांना आता नव्या क्रिकेट राष्ट्रांकडून कठीण आव्हान मिळत आहे.
क्रिकेटचा इतिहासही हेच सांगतो. वेस्ट इंडिजचा दबदबा कमी झाला, ऑस्ट्रेलियाने जागतिक क्रिकेटवर आपले साम्राज्य निर्माण केले, त्यानंतर भारताने आपली ताकद वाढवली आणि आता आशियातील इतर संघही मोठ्या संघांना आव्हान देत आहेत.
म्हणूनच शोरिफुल इस्लामने कमिन्सची विकेट घेतल्यानंतर चेंडूचे चुंबन घेत खेळपट्टीला केलेले अभिवादन हे केवळ एका विकेटचे सेलिब्रेशन नव्हते. त्या क्षणी एका नव्या आत्मविश्वासाचे दर्शन घडले. जुने सामर्थ्य कमी होत असताना नव्या ताकदीचा कोंब फुटत असल्याचे ते प्रतीक होते.
ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट साम्राज्य संपले आहे असे म्हणणे योग्य ठरणार नाही. मात्र त्यांच्या वर्चस्वाला आता आव्हान देणारे अनेक संघ तयार झाले आहेत, हे नक्की. बांगलादेशचा हा विजय त्याच बदलत्या क्रिकेटविश्वाची जाणीव करून देतो.
क्रिकेटमध्ये कोणतेही साम्राज्य कायमचे नसते. काळ बदलतो, संघ बदलतात आणि कालचा दुर्बल वाटणारा संघ उद्याचा विजेता ठरतो. ऑस्ट्रेलिया आणि बांगलादेशचा हा सामना त्याच कालचक्राची एक ठळक आठवण ठरला आहे.
