स्थान: Saudi
वार्ताहर: साहिल येरने
यमनमधील सत्तासंघर्ष आणि युद्ध परिस्थिती पुन्हा एकदा भडकली असून सौदी अरेबियाच्या नेतृत्वाखालील मित्र राष्ट्र आघाडी सैन्याने यमनमधील हूती बंडखोरांच्या प्रमुख अड्ड्यांवर जोरदार हवाई हल्ले चढवले आहेत. हूती नियंत्रित प्रसारमाध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार, सौदी समर्थित सैन्याने देशातील चार वेगवेगळ्या प्रांतांमध्ये तब्बल बत्तीस हवाई हल्ले केले आहेत. मारिब, अल-जौफ, ताइज आणि हुदैदा या प्रांतांमधील मोक्याच्या लष्करी आणि सामरिक ठिकाणांना लक्ष्य करण्यात आले आहे. हे मोठे हवाई हल्ले हूती बंडखोरांनी दक्षिण सौदी अरेबियातील तेल प्रकल्प आणि नागरी तसेच लष्करी तळांवर केलेल्या मोठ्या क्षेपणास्त्र व ड्रोन हल्ल्यांच्या दुसऱ्याच दिवशी प्रत्युत्तर म्हणून करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे. या ताज्या लष्करी संघर्षामुळे मध्यपूर्वेतील आधीच नाजूक असलेली सुरक्षा व्यवस्था अधिक तणावपूर्ण बनली असून प्रादेशिक शांततेवर पुन्हा एकदा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.
हूती बंडखोरांच्या अखत्यारीत चालवल्या जाणाऱ्या अल-मसीरा वृत्तवाहिनीने या हवाई हल्ल्यांविषयी सविस्तर वृत्त दिले आहे. हूती लष्करी सूत्रांच्या दाव्यानुसार, सौदी आघाडीच्या विमानांनी चारही प्रांतांतील अनेक छावण्या, रडार यंत्रणा, शस्त्रसाठे आणि नियंत्रण कक्षांना लक्ष्य करत तीव्र स्वरूपाची बाँबफेक केली. विशेषतः तेलसमृद्ध समजल्या जाणाऱ्या मारिब प्रांतात आणि सामरिकदृष्ट्या अत्यंत संवेदनशील असलेल्या हुदैदा बंदर परिसरात जोरदार हल्ले चढवण्यात आले. हुदैदा हे तांबड्या समुद्राच्या किनाऱ्यावरील मोक्याचे बंदर असल्याने या परिसरातील हालचालींकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे बारकाईने लक्ष असते. दुसरीकडे, अल-जौफ आणि ताइज या भागांमध्येही यमनी सरकारी सैन्याला पाठबळ देण्यासाठी सौदी हवाई दलाने मोठी विमाने तैनात केली होती. या हल्ल्यांमुळे झालेल्या संभाव्य वित्तहानी आणि जीवितहानीचा तपशील हूती प्रशासनाने तात्काळ जाहीर केलेला नसला तरी अनेक भागांमध्ये मोठे नुकसान झाल्याचे प्राथमिक वृत्तांवरून समोर येत आहे.
सौदी समर्थित आघाडी सैन्याने केलेल्या या तीव्र लष्करी कारवाईची पार्श्वभूमी हूतींच्या आदल्या दिवशीच्या आक्रमक हल्ल्यांशी जोडलेली आहे. मंगळवारी हूती बंडखोरांनी सौदी अरेबियाच्या दक्षिण सीमेजवळील अभा, खमीस मुशैत, जिझान आणि नजरान या शहरांमधील तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांसह काही लष्करी व नागरी आस्थापनांवर एकाच वेळी अनेक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि स्फोटकांनी सज्ज ड्रोन डागले होते. अराम्कोच्या काही महत्त्वाच्या प्रकल्पांना लक्ष्य करण्याचा हूतींचा प्रयत्न होता. या अनपेक्षित आणि भीषण हल्ल्यांमध्ये सौदी अरेबियामध्ये तब्बल त्र्याहत्तर नागरिक जखमी झाले होते, तर काही आस्थापनांचे नुकसान होऊन कामकाज काही काळासाठी विस्कळीत झाले होते. सौदी अरेबियाच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने अनेक क्षेपणास्त्रे हवेतच नष्ट केली असली तरी झालेल्या नुकसानाची आणि नागरिकांच्या जखमी होण्याची गंभीर दखल सौदी प्रशासनाने घेतली होती. आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षेचे आणि ऊर्जा प्रकल्पांचे रक्षण करण्यासाठी हूतींच्या आक्रमकतेला कठोर लष्करी उत्तर दिले जाईल, असा इशारा देण्यात आला होता.
हूती बंडखोरांचे लष्करी प्रवक्ते ब्रिगेडियर जनरल याह्या सारी यांनी सौदी अरेबियावर केलेल्या हल्ल्यांची जबाबदारी स्वीकारताना हा यमनवरील परकीय हस्तक्षेपाचा आणि आर्थिक नाकेबंदीचा बदला असल्याचे म्हटले होते. मात्र, त्यानंतर दुसऱ्याच दिवशी सौदी आघाडीकडून अत्यंत वेगवान आणि समन्वित कारवाई करत यमनमधील हूतींच्या चार प्रमुख प्रांतांवर एकाच वेळी बत्तीस हवाई हल्ले करून जोरदार प्रहार करण्यात आला. या हल्ल्यांविषयी सौदी अरेबियाच्या संरक्षण मंत्रालयाने किंवा आघाडी सैन्याने अद्याप कोणतीही विस्तृत अधिकृत पत्रकार परिषद घेतलेली नाही; मात्र स्थानिक यमनी लष्करी सूत्रांनी या वृत्ताला दुजोरा दिला असून आंतरराष्ट्रीय मान्यताप्राप्त यमन सरकारचे सैन्य आणि हूती यांच्यातील जमिनीवरील चकमकींमध्ये आघाडीच्या हवाई दलाने मोठे संरक्षण कवच पुरवल्याचे स्पष्ट केले आहे. यामुळे जमिनीवरील आघाडीच्या हालचालींना नवी गती मिळाली आहे.
यमनमधील हा संघर्ष गेल्या अनेक वर्षांपासून सुरू असून तो केवळ स्थानिक राजकीय वाद उरलेला नसून एका मोठ्या प्रादेशिक भू-राजकीय संघर्षाचे रूप धारण करून बसला आहे. एका बाजूला सौदी अरेबिया आणि त्यांचे मित्रपक्ष यमनच्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मान्यताप्राप्त सरकारला लष्करी व आर्थिक मदत पुरवत आहेत, तर दुसऱ्या बाजूला इराणचा पाठिंबा असलेले हूती बंडखोर देशाच्या राजधानीसह मोठ्या भूभागावर आपले नियंत्रण कायम ठेवून आहेत. गेल्या काही महिन्यांत तात्पुरत्या युद्धबंदीचे आणि शांतता चर्चेचे प्रयत्न झाले असले तरी सीमेपलीकडील हल्ले आणि त्यानंतर होणारी तीव्र प्रत्युत्तरादाखल कारवाई यामुळे शांतता प्रक्रिया सातत्याने रुळावरून घसरत आहे. ताज्या घडामोडींमुळे शांततेच्या वाटाघाटींना मोठा धक्का बसण्याची शक्यता विश्लेषकांकडून व्यक्त केली जात आहे.
या वाढत्या लष्करी संघर्षाचा थेट परिणाम आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ऊर्जा बाजार आणि सागरी वाहतूक सुरक्षेवर होण्याची शक्यता आहे. मध्यपूर्वेतील तेल प्रकल्पांना लक्ष्य केले जात असल्याने जागतिक बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतींमध्ये चढ-उतार पाहायला मिळत आहेत. त्याचबरोबर तांबड्या समुद्रातील हुदैदा परिसरातील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेविषयी जागतिक व्यापारी कंपन्यांमध्ये चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले आहे. यमनमधील सामान्य नागरिकांची स्थिती आधीच अत्यंत दयनीय झाली असून अन्न, औषधे आणि मूलभूत सुविधांचा मोठा तुटवडा जाणवत आहे. अशा परिस्थितीत दोन्ही बाजूंकडून सुरू असलेले हल्ले आणि प्रतिहल्ले यामुळे निर्माण होणारे मानवीय संकट अधिक गंभीर बनत चालले आहे. आंतरराष्ट्रीय मानवाधिकार संघटनांनी आणि संयुक्त राष्ट्रांनी दोन्ही बाजूंना तातडीने संयम बाळगण्याचे आणि नागरिकांचे संरक्षण करण्याचे आवाहन केले आहे.
मध्यपूर्वेतील बदलत्या सत्तासमीकरणांच्या पार्श्वभूमीवर यमनमध्ये पुन्हा एकदा सुरू झालेले हे रक्तरंजित सत्र संपूर्ण प्रदेशाला नव्या युद्धाच्या खाईत लोटू शकते, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे. सौदी समर्थित आघाडीचे हे बत्तीस हवाई हल्ले केवळ प्रत्युत्तरादाखल केलेली तात्पुरती लष्करी कारवाई आहे की हूतींच्या विरोधात सुरू होणाऱ्या नव्या आणि व्यापक लष्करी मोहिमेची ही नांदी आहे, हे येत्या काही दिवसांत स्पष्ट होईल. दोन्ही बाजूंकडून आक्रमक पवित्रा कायम राहिल्यास सीमेवरील तणाव अधिक विकोपाला जाऊन संपूर्ण अरब आखातात मोठ्या अनपेक्षित संघर्षाचा भडका उडण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.
Leave a Reply