वार्ताहर: साहिल येरने
केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्री नितीन गडकरी यांना देशाच्या आर्थिक राजधानीत म्हणजेच मुंबईत तीव्र वाहतूक कोंडीचा मोठा फटका बसला. एका महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय कार्यक्रमासाठी जात असताना गडकरी यांची गाडी मुंबईतील रस्त्यांवर ट्रॅफिक जाममध्ये अडकली, ज्यामुळे त्यांना नियोजित स्थळी पोहोचण्यासाठी तब्बल एक तासाचा विलंब झाला. इंडो-अमेरिकन चेंबर ऑफ कॉमर्स (IACC) द्वारे आयोजित २२ व्या इंडो-अमेरिकन कॉर्पोरेट एक्सलन्स अवॉर्ड्स २०२६ या विशेष सोहळ्यात गडकरी प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित राहणार होते. मात्र वरळी भागातून हॉटेलच्या दिशेने प्रवास करताना रस्त्यावरील संथ आणि विस्कळीत वाहतुकीमुळे त्यांना बराच वेळ एकाच जागी थांबून राहावे लागले. अखेर जेव्हा ते सभागृहात पोहोचले, तेव्हा त्यांनी उपस्थितांची दिलगिरी व्यक्त करत स्वतःच्याच भूतकाळातील धोरणांवर आणि शहरातील जुन्या उड्डाणपुलांच्या मर्यादांवर अत्यंत मोकळेपणाने भाष्य केले. कार्यक्रमाच्या व्यासपीठावरून बोलताना नितीन गडकरी यांनी मुंबईतील वाहतूक समस्येवर स्वतःच्या नेहमीच्या शैलीत स्पष्ट आणि आत्मपरीक्षणात्मक वक्तव्य केले. विलंबाबद्दल दिलगिरी व्यक्त करत ते म्हणाले की, या कार्यक्रमाला पोहोचायला मला एक तास उशीर झाला, परंतु ही मी स्वतःच केलेल्या चुकीची शिक्षा किंवा किंमत आहे. गडकरी यांच्या या वक्तव्यामुळे सभागृहातील उपस्थितांचे लक्ष वेधले गेले. त्यांनी १९९० च्या दशकातील आपल्या कार्यकाळाची आठवण करून दिली. महाराष्ट्राचे सार्वजनिक बांधकाम मंत्री असताना त्यांनी मुंबई शहरात ५५ उड्डाणपूल, वांद्रे-वरळी सी लिंक आणि देशातील पहिला पथदर्शी प्रकल्प असलेला मुंबई-पुणे एक्स्प्रेसवे उभारण्यात मोलाची भूमिका बजावली होती. त्या काळात या पायाभूत सुविधांमुळे मुंबईच्या दळणवळणाला नवी गती मिळाली होती, परंतु आज अनेक दशकांनंतर वाहनांची संख्या प्रचंड वेगाने वाढल्यामुळे तेच जुने उड्डाणपूल आता नव्या स्वरूपातील वाहतूक कोंडीचे कारण बनत असल्याचे त्यांनी प्रामाणिकपणे मान्य केले. शहरातील पायाभूत सुविधांच्या सद्यस्थितीचे विश्लेषण करताना केंद्रीय मंत्र्यांनी स्पष्ट केले की, तीन दशकांपूर्वी ज्या संकल्पनेतून आणि तंत्रज्ञानाने उड्डाणपूल उभारले गेले होते, ते त्या काळातील वाहतुकीचा विचार करून आखण्यात आले होते. परंतु गेल्या काही वर्षांत मुंबईतील लोकसंख्या आणि विशेषतः रस्त्यांवर धावणाऱ्या चारचाकी व दुचाकी वाहनांची संख्या कैक पटींनी वाढली आहे. जुन्या उड्डाणपुलांचे प्रवेशद्वार आणि निर्गमन मार्ग (एंट्री आणि एक्झिट पॉईंट्स) यांच्या रचनेमुळे अनेक ठिकाणी बॉटलनेक म्हणजे वाहतुकीचा मोठा अडथळा निर्माण होतो. या पुलांवरून वाहने वेगाने पुढे जातात खरी, परंतु पुलाच्या शेवटी मुख्य रस्त्यावर एकत्र आल्यानंतर पुन्हा मोठी कोंडी होते. त्यामुळे आता केवळ जुन्या पुलांवर अवलंबून राहणे योग्य नसून संपूर्ण शहरातील वाहतूक रचनेचा नव्याने फेरविचार करण्याची गरज निर्माण झाली आहे. या गंभीर समस्येवर मात करण्यासाठी नितीन गडकरी यांनी आधुनिक जागतिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचा सल्ला दिला आहे. त्यांनी मलेशिया देशातील अत्याधुनिक उड्डाणपुलांचे उदाहरण दिले. गडकरी म्हणाले की, मलेशियाच्या धर्तीवर एकाच खांबावर आधारित बहुस्तरीय म्हणजेच मल्टी-लेव्हल उड्डाणपूल उभारण्याची नवी संकल्पना राबवली पाहिजे. अशा तंत्रज्ञानामुळे जमिनीवरील जागा कमीत कमी व्यापली जाते आणि हवेमध्ये दोन ते तीन स्तरांवर वेगवेगळ्या मार्गांची निर्मिती करता येते. एकाच स्तंभावर विविध दिशांना जाणाऱ्या मार्गांचे जाळे तयार केल्यास मुख्य रस्त्यांवरील भार लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो. आधुनिक अभियांत्रिकी, प्रगत डिझाईन आणि नव्या बांधकाम साहित्याचा वापर करून अशा प्रकारचे प्रकल्प राबवल्यास मुंबईसारख्या दाट लोकवस्तीच्या महानगरांमध्ये जागेची टंचाई असतानाही उत्कृष्ट रस्ते नेटवर्क उभे करणे शक्य आहे, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. मुंबई आणि महाराष्ट्रातील इतर महत्त्वाच्या शहरांमधील वाहतूक कोंडी सोडवण्यासाठी आपण स्वतः राज्य शासनाला महत्त्वपूर्ण सूचना देणार असल्याचेही गडकरी यांनी सांगितले. महाराष्ट्राचे नेतृत्व आणि प्रशासकीय यंत्रणांनी जुनी बांधकामे हटवून किंवा त्यांचे पुनर्रचना करून नव्या बहुस्तरीय उड्डाणपुलांचे नियोजन केले पाहिजे, असे त्यांनी सुचवले. वाहतूक नियोजनात भविष्यातील किमान तीस ते चाळीस वर्षांच्या गरजांचा वेध घेणे आवश्यक आहे. जर जुन्या उड्डाणपुलांमुळे रस्त्यांची रुंदी कमी होत असेल किंवा ते सुरळीत वाहतुकीत अडथळा ठरत असतील, तर अशा जुन्या रचनेचा त्याग करून अधिक कार्यक्षम उड्डाणपूल उभारण्याचे धाडस दाखवले पाहिजे, असे प्रतिपादन त्यांनी केले. नितीन गडकरी यांनी केवळ रस्ते विकासावर भर न देता एकात्मिक सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्थेचे महत्त्वही अधोरेखित केले. खासगी वाहनांवरील वाढते अवलंबित्व कमी करण्यासाठी मेट्रो, उपनगरीय रेल्वे आणि जलवाहतूक यांचा योग्य ताळमेळ साधणे काळाची गरज बनली आहे. महानगरांमध्ये प्रदूषण आणि वाहतूक कोंडी ही नागरिकांच्या आरोग्यावर आणि उत्पादकतेवर विपरीत परिणाम करणारी ठरत आहे. त्यामुळे रस्ते पायाभूत सुविधांचा विकास करताना पर्यावरणाभिमुख, जलद आणि तंत्रज्ञानाधारित पर्यायांना प्राधान्य दिले पाहिजे. वाहतूक नियंत्रण प्रणालीमध्ये कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) आणि प्रगत कॅमेरा प्रणालीचा वापर करून सिग्नल व्यवस्थापन अधिक गतिमान करणे शक्य आहे, याकडेही त्यांनी उपस्थितांचे लक्ष वेधले. मुंबईच्या वाहतूक कोंडीचा फटका सर्वसामान्यांपासून ते देशाच्या वरिष्ठ मंत्र्यांपर्यंत सर्वांनाच बसत असल्याचे या घटनेमुळे पुन्हा एकदा अधोरेखित झाले आहे. देशात राष्ट्रीय महामार्गांचे जाळे वेगाने विस्तारणारे आणि दर्जेदार रस्त्यांचे जनक मानले जाणारे गडकरी स्वतःच जेव्हा या समस्येत अडकले, तेव्हा शहरातील नागरी नियोजनातील उणिवा अधिक ठळकपणे समोर आल्या. त्यांच्या या स्पष्टवक्तेपणामुळे मुंबईतील जुन्या पायाभूत सुविधांचे आधुनिकीकरण आणि नव्या तंत्रज्ञानाचा वापर याविषयीच्या चर्चेला प्रशासकीय व राजकीय पातळीवर पुन्हा एकदा नवी दिशा मिळाली आहे. आगामी काळात राज्य शासन आणि महानगरपालिका गडकरी यांच्या या महत्त्वपूर्ण सूचनांची अंमलबजावणी कशा प्रकारे करतात, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
Leave a Reply