रशियाकडून युरोपवर ड्रोन हल्ल्याची शक्यता? सीआयएच्या इशाऱ्यावर संभ्रम

स्थान: Us

वार्ताहर: साहिल येरने

अमेरिकेची प्रमुख गुप्तचर संस्था सीआयएने (CIA) दक्षिण युरोपीय देशांना रशियाकडून होणाऱ्या संभाव्य ड्रोन हल्ल्यांबाबत आणि हायब्रिड कारवायांबाबत गंभीर इशारा दिल्याचे वृत्त समोर आल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठी खळबळ उडाली आहे. स्पेन, फ्रान्स आणि इटली यांसारख्या भूमध्य सागरी किनारपट्टीवरील देशांना रशियाकडून लक्ष्य केले जाऊ शकते, असा दावा या गुप्तचर माहितीच्या आधारे करण्यात आला आहे. मात्र, या वृत्तानंतर संबंधित युरोपीय देशांकडून परस्परविरोधी प्रतिक्रिया समोर येत असून अधिकृत स्तरावर या इशाऱ्याबाबत मोठ्या प्रमाणात संभ्रमाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.

स्पॅनिश वृत्तपत्र ‘एल मुंदो’ने प्रसिद्ध केलेल्या माहितीनुसार, रशिया भूमध्य समुद्रातील आंतरराष्ट्रीय जलभागात असलेल्या व्यापारी किंवा मालवाहू जहाजांचा वापर करून घातपाती कारवाया करण्याची योजना आखत असण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे. या अहवालानुसार, सामान्य कंटेनर जहाजांमध्ये लपवून ठेवलेल्या ‘गर्बेरा’ (Gerbera) प्रकारच्या प्रगत आणि आकाराने लहान असलेल्या ड्रोनचा वापर केला जाऊ शकतो. हे ड्रोन सागरी मार्गाने प्रक्षेपित करून युरोपीय देशांतील बंदरे, विमानतळ किंवा इतर संवेदनशील नागरी व सामरिक पायाभूत सुविधांवर अचानक हल्ले चढवण्याचा कट असू शकतो, असे या गुप्तचर माहितीत नमूद करण्यात आले आहे.

‘गर्बेरा’ हे प्रामुख्याने कमी खर्चाचे, सहज हाताळता येण्याजोगे आणि रडार यंत्रणांना चकवा देणारे ड्रोन मानले जातात. अशा प्रकारचे ड्रोन टेहळणीसाठी, रडारचे लक्ष विचलित करण्यासाठी किंवा आत्मघाती स्फोटक हल्ल्यांसाठी वापरले जाण्याची क्षमता ठेवतात. समुद्रातील सामान्य व्यावसायिक जहाजांचा वापर करून अशा प्रकारच्या कारवाया करणे हा आधुनिक युद्धातील ‘हायब्रिड वॉरफेअर’ किंवा ‘ग्रे-झोन’ रणनीतीचा भाग मानला जातो. अशा कारवायांमुळे हल्लेखोराची ओळख तत्काळ पटवणे कठीण होते आणि व्यावसायिक जहाजांच्या आडून लष्करी कारवाया केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय सागरी सुरक्षेसमोर मोठे आव्हान उभे राहते.

भूमध्य समुद्र हा जागतिक व्यापाराचा एक अत्यंत महत्त्वाचा, संवेदनशील आणि गजबजलेला मार्ग असल्याने तेथील कोणत्याही अनपेक्षित लष्करी किंवा घातपाती हालचाली संपूर्ण युरोपीय अर्थव्यवस्थेला आणि नाटोच्या सुरक्षेला थेट धोका निर्माण करू शकतात. या गुप्तचर माहितीच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकन यंत्रणांच्या हालचालीही चर्चेत आल्या आहेत. वृत्तानुसार, सीआयएचे संचालक जॉन रॅटक्लिफ यांनी ऑगस्ट २०२६ च्या अखेरीस मॉस्कोला एक अनपेक्षित भेट दिली होती. या भेटीदरम्यान त्यांनी रशियन अधिकाऱ्यांशी थेट संवाद साधून नाटो सदस्य देशांच्या सुरक्षेला बाधा पोहोचवणाऱ्या कोणत्याही आक्रमक किंवा संशयास्पद हालचाली टाळण्याचा स्पष्ट इशारा दिला होता. त्यानंतरच अमेरिकेने आपल्या युरोपीय मित्रदेशांसोबत ही गोपनीय माहिती सामायिक केल्याचे सांगण्यात येत आहे.

मात्र, या धक्कादायक दाव्यांनंतर युरोपातील प्रमुख देशांच्या सरकारांनी अत्यंत सावध आणि काही प्रमाणात नकारार्थी भूमिका घेतली आहे. फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन यांनी यासंदर्भात विचारलेल्या प्रश्नावर थेट भाष्य करताना सांगितले की, फ्रेंच गुप्तचर यंत्रणांना सीआयएकडून अशा कोणत्याही संभाव्य ड्रोन हल्ल्याबाबत थेट किंवा अधिकृत इशारा मिळालेला नाही. तथापि, रशियाकडून युरोपीय देशांवर सायबर हल्ले, अपप्रचार आणि इतर मार्गांनी हायब्रिड स्वरूपाचे हल्ले करण्याचा धोका सातत्याने कायम असल्याचे मॅक्रॉन यांनी आवर्जून नमूद केले. त्यामुळे अशा प्रकारच्या सर्वंकष धोक्यांना तोंड देण्यासाठी फ्रान्सची सुरक्षा यंत्रणा सदैव सज्ज असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

दुसऱ्या बाजूला इटलीचे संरक्षण मंत्री गुइडो क्रोसेत्तो यांनी या बातमीवर अतिशय कडक शब्दांत प्रतिक्रिया दिली आहे. त्यांनी सोशल मीडियावर स्पष्ट केले की, इटली सरकारला असा कोणताही अधिकृत गुप्तचर इशारा मिळालेला नाही. अशा अत्यंत संवेदनशील आणि तणावाच्या काळात निराधार किंवा अपुष्ट माहिती पसरवून आगीत तेल ओतण्याचे काम कुणीही करू नये, असा सल्लाही त्यांनी दिला. दरम्यान, सीआयए आणि स्पेनच्या संरक्षण मंत्रालयाने या गुप्तचर अहवालावर कोणतीही सार्वजनिक टिप्पणी करण्याचे टाळले असून संपूर्ण प्रकरणावर मौन बाळगणे पसंत केले आहे.

युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर रशिया आणि पश्चिमेकडील नाटो देशांमधील संबंध कमालीचे ताणले गेले आहेत. गेल्या काही महिन्यांत युरोपातील अनेक देशांमध्ये अज्ञात ड्रोन घिरट्या घालणे, समुद्राखालील इंटरनेट केबल्स आणि गॅस पाईपलाईन्सचे संशयास्पद नुकसान होणे, तसेच औद्योगिक आणि लष्करी तळांच्या आसपास संशयास्पद हालचाली वाढल्याच्या घटना घडल्या आहेत. यामुळे युरोपीय देशांमध्ये सुरक्षेची चिंता आधीच वाढलेली आहे. गुप्तचर संस्थांच्या मते, रशिया थेट पारंपरिक युद्ध टाळून अशा छुप्या मार्गांनी युरोपीय देशांमध्ये भीतीचे वातावरण निर्माण करण्याचा, अंतर्गत सुरक्षेला खिंडार पाडण्याचा आणि पश्चिमेचे लक्ष विचलित करण्याचा प्रयत्न करू शकतो.

जरी फ्रान्स आणि इटलीच्या नेत्यांनी सीआयएकडून मिळालेल्या थेट इशाऱ्याला दुजोरा दिलेला नसला, तरी सागरी सुरक्षेबाबतची चिंता मात्र दुर्लक्षित करता येत नाही. भूमध्य समुद्रातील व्यापारी वाहतुकीची तपासणी करणे आणि संभाव्य संशयास्पद जहाजांवर बारकाईने लक्ष ठेवणे हे नाटो आणि युरोपीय तटरक्षक दलांसमोर मोठे आव्हान ठरणार आहे. विशेषतः व्यावसायिक कंटेनर्समध्ये लपवून ठेवल्या जाणाऱ्या तंत्रज्ञानाचा धोका ओळखणे अत्यंत गुंतागुंतीचे आणि वेळखाऊ असते.

थोडक्यात सांगायचे तर, सीआयएच्या कथित इशाऱ्यावरून समोर आलेल्या या वृत्ताने युरोपमधील अंतर्गत सुरक्षा, गुप्तचर माहितीची देवाणघेवाण आणि मुत्सद्दी संबंधांमधील संवेदनशीलता पुन्हा एकदा अधोरेखित केली आहे. अशा संवेदनशील माहितीबाबत अधिकृत पुष्टी नसली आणि युरोपीय नेत्यांमध्ये मतभेद असले, तरी बदलत्या जागतिक समीकरणांमध्ये कोणत्याही अनपेक्षित धोक्याचा मुकाबला करण्यासाठी दक्षिण युरोपीय किनारपट्टीवर सुरक्षा यंत्रणा कमालीच्या सतर्क अवस्थेत असल्याचे स्पष्ट दिसून येत आहे.