चीनला शह देण्यासाठी फिलिपिन्सकडून किनारपट्टीवर ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र तैनात

स्थान: लोकहित newsroom

वार्ताहर: साहिल येरने

दक्षिण चीन समुद्रात चीनच्या वाढत्या आक्रमक आणि विस्तारवादी हालचालींना रोखण्यासाठी फिलिपिन्सने एक अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि निर्णायक पाऊल उचलले आहे. भारताकडून खरेदी करण्यात आलेली जगातील सर्वात वेगवान सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र प्रणाली ब्रह्मोस आता फिलिपिन्सच्या पश्चिमेकडील संवेदनशील किनारपट्टीवर प्रत्यक्ष तैनात करण्यात आली आहे. या ऐतिहासिक तैनातीमुळे फिलिपिन्सच्या सागरी संरक्षणाला प्रचंड बळ मिळाले असून, संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्र परिसरातील भू-राजकीय आणि लष्करी समीकरणांना नवी दिशा मिळाली आहे. विशेषतः वेस्ट फिलिपाइन सी आणि स्कारबोरो शोल परिसरातील सागरी सीमांच्या संरक्षणासाठी ही प्रणाली मैलाचा दगड मानली जात आहे. फिलिपाइन मरीन कॉर्प्सने ही क्षेपणास्त्र प्रणाली पश्चिम लुझोनमधील झांबालेस येथील नेव्हल स्टेशन लिओविगिल्डो गॅन्टिओकी या अत्यंत मोक्याच्या लष्करी तळावर कार्यान्वित केली आहे. हा परिसर दक्षिण चीन समुद्रातील वादग्रस्त आणि सातत्याने संघर्षाचे केंद्र ठरणाऱ्या स्कारबोरो शोलच्या अगदी जवळ आहे. यापूर्वी चिनी नौदल आणि चायना कोस्ट गार्डच्या जहाजांनी या भागात फिलिपिन्सच्या गस्ती नौका आणि स्थानिक मच्छिमारांच्या बोटींवर दबाव आणण्याचा वारंवार प्रयत्न केला होता. आता या मोक्याच्या तळावर ब्रह्मोस बॅटऱ्यांची उपस्थिती असल्यामुळे चिनी युद्धनौका आणि गस्ती जहाजांच्या अनिर्बंध हालचालींवर थेट वचक निर्माण झाला आहे. संरक्षण कराराच्या पार्श्वभूमीचा विचार करता, ही तैनाती अचानक झालेली घटना नसून दीर्घकालीन रणनीतीचा एक भाग आहे. जानेवारी २०२२ मध्ये फिलिपिन्स आणि भारत यांच्यात सुमारे ३७५ दशलक्ष डॉलर्सचा ऐतिहासिक संरक्षण करार झाला होता. हा करार भारताच्या संरक्षण निर्यात इतिहासातील पहिला मोठा आणि अत्यंत प्रतिष्ठेचा टप्पा ठरला होता. संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था अर्थात डीआरडीओ आणि रशियाच्या संयुक्त उपक्रमातून विकसित करण्यात आलेली ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रे मिळवणारा फिलिपिन्स हा जगातील पहिला परदेशी देश बनला. या करारानुसार एप्रिल २०२४ मध्ये भारताच्या हवाई दलाच्या विशेष विमानांद्वारे ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रांची पहिली तुकडी फिलिपिन्समध्ये सुरक्षितपणे पोहोचवण्यात आली होती. त्यानंतर फिलिपाइन मरीन कॉर्प्सच्या सैनिकांना या अत्याधुनिक प्रणालीचे सखोल प्रशिक्षण देण्यात आले आणि आता ही यंत्रणा प्रत्यक्ष कारवाईसाठी सज्ज झाली आहे. तांत्रिक क्षमतेचा विचार केला तर ब्रह्मोस ही जगातील सर्वोत्तम आणि अत्यंत घातक मानली जाणारी सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र प्रणाली आहे. ध्वनीच्या वेगापेक्षा सुमारे तिप्पट म्हणजेच मॅक २.८ ते ३ इतक्या प्रचंड गतीने हे क्षेपणास्त्र लक्ष्याचा अचूक वेध घेते. सुमारे २९० किलोमीटरच्या पल्ल्यामध्ये शत्रूच्या कोणत्याही आकाराच्या युद्धनौकेला क्षणात उद्ध्वस्त करण्याची क्षमता यामध्ये आहे. ब्रह्मोसच्या जमिनीवरून डागल्या जाणाऱ्या कोस्टल बॅटरी आवृत्तीमुळे फिलिपिन्सला आपल्या २०० सागरी मैलांच्या विशेष आर्थिक क्षेत्रावर पूर्णपणे नियंत्रण ठेवणे शक्य होणार आहे. क्षेपणास्त्राचा वेग इतका प्रचंड आहे की कोणत्याही आधुनिक रडार यंत्रणेला त्याचा माग काढणे आणि त्याला हवेत नष्ट करणे जवळपास अशक्य मानले जाते. या महत्त्वपूर्ण घडामोडीवर भाष्य करताना भारतातील फिलिपिन्सचे राजदूत जोसेल फ्रान्सिस्को इग्नासिओ यांनी या तैनातीचे धोरणात्मक महत्त्व अधोरेखित केले आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की, ब्रह्मोस क्षेपणास्त्र प्रणालीमुळे फिलिपिन्सला आपल्या सागरी सीमांचे रक्षण करण्यासाठी एक विश्वासार्ह आणि भक्कम प्रतिबंधक क्षमता प्राप्त झाली आहे. हा कोणत्याही देशावर आक्रमण करण्याचा प्रयत्न नसून देशाचे सार्वभौमत्व आणि सागरी हक्क अबाधित राखण्यासाठी केलेली ही बचावात्मक व्यवस्था आहे, असेही त्यांनी नमूद केले. राष्ट्राध्यक्ष फर्डिनांड मार्कोस ज्युनिअर यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने देशाच्या सागरी सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य दिले असून, राष्ट्रीय संरक्षणाचे आधुनिकीकरण करण्याच्या दिशेने हे उचललेले अत्यंत प्रभावी पाऊल आहे. दुसरीकडे, दक्षिण चीन समुद्रातील ब्रह्मोसच्या या आगमनामुळे चीनच्या गोटात मोठी अस्वस्थता निर्माण झाली आहे. चीन संपूर्ण दक्षिण चीन समुद्रावर आपल्या तथाकथित नाईन-डॅश लाईनच्या आधारे ऐतिहासिक दावा सांगत आला आहे. आंतरराष्ट्रीय लवादाने २०१६ मध्ये चीनचे हे दावे फेटाळून लावले असले तरी, चीनने सातत्याने फिलिपिन्स, व्हिएतनाम, मलेशिया यांसारख्या शेजारी देशांच्या सागरी हक्कांवर अतिक्रमण करण्याचे धोरण कायम ठेवले आहे. आता फिलिपिन्सच्या किनारपट्टीवर ब्रह्मोससारखे अचूक आणि संहारक शस्त्र तैनात झाल्यामुळे चिनी जहाजांना मनमानी हालचाली करणे अत्यंत जोखमीचे ठरणार आहे. सागरी सीमेत घुसखोरी करण्याचा कोणताही प्रयत्न आता चीनसाठी अत्यंत महागडा ठरू शकतो. भारताच्या दृष्टिकोनातूनही ही घडामोडी अत्यंत महत्त्वाची आणि धोरणात्मकदृष्ट्या अत्यंत मोलाची ठरली आहे. भारताने केवळ स्वदेशी बनावटीच्या अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांची यशस्वी निर्यात करून जागतिक संरक्षण बाजारपेठेत आपली ताकद सिद्ध केली नाही, तर इंडो-पॅसिफिक क्षेत्रात शांतता, स्थैर्य आणि नियमांवर आधारित आंतरराष्ट्रीय व्यवस्थेला पाठिंबा देण्याची आपली वचनबद्धताही दाखवून दिली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या नेतृत्वाखालील मेक इन इंडिया आणि आत्मनिर्भर भारत मोहिमेला यामुळे जागतिक स्तरावर मोठे यश मिळाले आहे. आग्नेय आशियाई देशांसोबत भारताचे धोरणात्मक संबंध अधिक घट्ट होत असल्याचे यातून स्पष्टपणे अधोरेखित होते. एकंदरीत, वेस्ट फिलिपाइन सी आणि स्कारबोरो शोल नजीकच्या किनारपट्टीवर ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रांची ही सक्रिय तैनाती संपूर्ण आशिया-पॅसिफिक क्षेत्रातील शक्ती संतुलनाला नवीन आकार देणारी ठरली आहे. फिलिपिन्सने दाखवलेला हा खंबीर पवित्रा आणि भारताचे संरक्षण क्षेत्रातील वाढते सहकार्य यामुळे प्रादेशिक सुरक्षेची एक नवी समीकरणे तयार झाली आहेत. चीनच्या आक्रमकतेला थेट लष्करी बळाने रोखण्यासाठी घेतलेला हा निर्णय आगामी काळात दक्षिण चीन समुद्रातील तणावपूर्ण घडामोडींना निर्णायक वळण देणारा ठरणार आहे.